Podmioty:
1.    zużywane wewnątrz systemu rachunkowości;
2.    użytkownicy z jednostki gospodarczej spoza rachunkowości;
3.    użytkownicy zewnętrzni (odbiorcy) spoza przedsiębiorstwa.
Systematycznie prowadzony rachunek kosztów wykorzystuje ogólne procedury stosowane i wykorzystywane w rachunkowości, tj. dokumentowanie operacji gosp., ewidencjonowanie operacji na kontach, inwentaryzowanie składników majątkowych.
Funkcje rachunku kosztów.
Wynikają one z ogólnego podejścia do rachunkowości, jak i podsystem rachunkowości.
1.    Informacyjna
Polega na tworzeniu informacji dotyczących kosztów i ich dostosowaniu do potrzeb informacyjnych, użytkowanych w celu formułowania opinii i podejmowania decyzji. Jest ona realizowana na wewnętrznych użytkowników, jak i na adresatów zewnętrznych. Spełnienie przez rachunek kosztów tej funkcji wymaga realizacji, współdziałania 3 innych funkcji:
1.1.    Rejestracyjna
Podsystem ewidencyjny rachunkowości zajmujący się dokumentowaniem stosowanych składników kosztowych oraz ujmowanie tych składników w ewidencji systematycznej.
1.2.    Klasyfikacyjna
Związana z dokonywaniem klasyfikacji kosztów zgodnie z zasadami metody bilansowej (ujmowanie kosztów na odpowiednich kontach, tj. kontach kosztów rodzajowych oraz wg miejsc powstawania)
1.3.    Sprawozdawcza
Związana z końcowym produktem procesów przekształcania informacji w systemie rachunkowości, której konkretnym zakończeniem jest sporządzanie raportów, sprawozdań dla różnych adresatów

2.    Analityczna
Obejmuje badanie i interpretację informacji dostarczanych przez system rachunku kosztów w celu oceny poziomu dynamiki i struktury kosztów oraz wyników finansowych i efektów działania jednostek gospodarczych.
3.    Optymalizacyjna
Tworzy podstawy do dokonywania wyborów optymalnych.
4.    Motywacyjna
Przejawia się w dostarczaniu informacji o kosztach (poziomie i kształtowaniu się ich) w celu lepszego wykorzystania posiadanych składników produkcyjnych.
5.    Kontrolna
Dostarcza informacji o kosztach w celu oceny stopnia osiągnięcia wyznaczonych zadań i stopnia wykorzystania postawionych do dyspozycji środków.

Koszty stanowią wyrażone w pieniądzu celowe zużycie składników majątku trwałego i obrotowego usług obcych, nakładów pracy oraz niektóre wydatki nie stanowiące zużycia związane z prowadzeniem normalnej działalności przez jednostkę gospodarczą w określonym czasie.
Wydatek związany jest ze sferą obiegu pieniądza występujący w formie pieniężnej. Oznacza rozchód środków pieniężnych. Może to być, np. zakup materiałów i przyjęcie do magazynu, opłacenie podatku, spłata raty pożyczki, ale np. usługi obce są wydatkiem normalnym, który jest kosztem.
Nakład związany jest z tym, że nie każdy wydatek i zużycie staje się kosztem. Rozbieżność między momentem zużycia a momentem zaliczenia go do kosztów.
Stwierdza się, że:
nie każdy wydatek to nakład
nie każdy nakład wymaga poniesienia wydatku
nakłady jednostki gosp. stanowiące odpowiednik poniesionych wydatków pieniężnych nie są identyczne pod względem czasowym i kwotowym (w krótkich okresach).

Podział kosztów wg kryteriów (określa o otrzymaniu przekroju kosztów):
1.    Wg działalności
a)    operacyjnej
Obejmują koszty ponoszone w celu zrealizowania podstawowych zadań, dla których jedn. gosp. została utworzona. Składają się z określonych pozycji kosztów, zwykłej działalności oraz z tzw. pozostałych kosztów operacyjnych. Zwykła działalność operacyjna obejmuje działalność produkcyjną, handlową i usługową. Koszty dział. prod. to koszty działalności polegającej na wytwarzaniu wyrobów gotowych lub są to koszty produkcji podstawowej związanej z wytwarzaniem prod. gotowych przeznaczonych do sprzedaży oraz koszty działalności pomocniczej, prowadzonej głównie na potrzeby wewnętrzne jedn. gosp. a sporadycznie sprzedawana odbiorcom zewnętrznym.
Koszty działalności handlowej obejmują koszty obrotu towarowego, związane z zakupem, magazynowaniem i sprzedażą towarów.
Koszty działalności usługowej obejmujące koszty związane z wytwarzaniem lub świadczeniem usług. Nie mają one postaci rzeczowej i nie mogą być magazynowane.
b)    inwestycyjnej
Są to koszty związane z budową środków trwałych. Obejmują koszty mające na celu stworzenie nowych lub powiększenie istniejących środków trwałych. W rezultacie może nastąpić: wytworzenie śr. trw., ulepszenie śr. trw., którego efektem jest powiększenie się wartości istniejącego śr. trw.
c)    koszty działalności finansowej
Są to koszty operacji finansowych dokonywanych przez jedn. gosp.. Zalicza się do nich: zapłacone prowizje os otrzymanych pożyczek i kredytów, zapłacone odsetki, dyskonto przy sprzedaży czeków obcych, pap. wart., weksli itp.
Koszty działalności operacyjnej i finansowej stanowią koszty działalności gospodarczej.
d)    koszty działalności związane z funduszami celowymi
Obejmują one koszty ponoszone na realizację zadań, które określają przepisy stanowiące podstawę tworzenia funduszy, np. Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych.
2.    Wg struktury wewnętrznej.
a)    koszty proste
Składają się one z jednego rodzaju kosztów, który nie może być rozłożony na części składowe, np. amortyzacja, podatek od nieruchomości.
b)    koszty złożone
Obejmują one kilka rodzajów kosztów prostych:
koszty utrzymania zarządu
płace
utrzymanie budynków
Koszty proste tworzą tzw. Układ rodzajowy kosztów, który zawiera się w zespole IV kont (zużycie mat. i ener., usługi obce, podatki i opłaty, wynagrodzenia, świadczenia na rzecz pracowników, amortyzacja, pozostałe koszty proste).
Koszty złożone odzwierciedlane są na kontach zespołu V (koszty wg miejsc powstawania). Miejsce powstania to inaczej wyodrębnione organizacyjnie stanowisko pracy, komórki organizacyjne lub funkcje, za których realizację odpowiedzialne są określone osoby. Są to następujące koszty: k. wydziałów podst., wydziałów pomocniczych, k. zarządu, k. zakupu (rozliczane w czasie na kontach zespołu VI), k. sprzedaży.
3.    Układ kalkulacyjny.
Podstawowy podział ze względu na możliwość przyporządkowania kosztów do przedmiotu odniesienia, np. wyroby gotowe, półfabrykaty, produkcja w toku.
a)    koszty bezpośrednie
Pozycje kosztów, które można przypisać określonym przedmiotom kalkulacji, np. wyroby gotowe. Na podstawie pomiaru bezpośredniego lub dokumentacji źródłowej wyróżniamy podgrupy: materiały bezp., paliwo i energia, płace bezp., narzędzia i przyrządy specjalne, obróbka obca, koszty przygotowania nowej produkcji.
b)    koszty pośrednie
Są to koszty, które nie mogą być odniesione wprost na określone przedmioty kalkulacyjne na podstawie biura rachunkowego. Koszty te grupuje się najpierw wspólnie, a następnie podlegają rozliczeniu za pomocą tzw. kluczy podziałowych. W przedsiębiorstwie przemysłowym są to koszty: wydziałowe, zarządu, zakupu, sprzedaży.
4.    Ze względu na znaczenie kosztów ze względów kalkulacyjnych.
Dzielą się na koszty:
a)    podstawowe
Obejmują one te koszty, które wiążą się z procesem produkcyjnym i można je traktować jako koszty produktów.
b)    ogólne
Zaliczamy do nich koszty zarządzania zarówno wydziałów produkcyjnych i pozostałych komórek organizacyjnych oraz inne koszty dotyczące utrzymania jedn. gosp. jako całości.
5.    Ze względu na wpływ wielkości działalności.
Dzielimy je na:
a)    koszty stałe
Są to koszty, które nie są zależne od wielkości produkcji lub innej działalności jedn. gosp. (amortyzacja budynków, podatki od nieruchomości, czynsze)
koszty bezwzględnie stałe (absolutnie nie zależą od wielkości produkcji, np. amortyzacja budynków)
względnie stałe (niezmienne w pewnych zakresach, np. koszty zarządu, koszty amortyzacji maszyn)
b)    koszty zmienne
Zmieniają się wraz z rozmiarami produkcji lub działalności (koszty rosną, gdy produkcja rośnie, maleją, gdy produkcja maleje).
koszty zmienne proporcjonalnie (np. koszty zużycia materiałowego)
koszty zmienne progresywne (rosną szybciej niż produkcja, np. koszty robocizny, nadliczbówki)
koszty zmienne degresywne (maleje wartość w miarę wzrostu produkcji, np. koszt amortyzacji maszyn).

Rozliczenia międzypodmiotowe kosztów.
W przedsiębiorstwach, w których istnieją powiązane podmioty wewnętrzne zachodzi potrzeba rozliczenia kosztów i świadczeń międzypodmiotowych. Problem ten występuje, gdy w przeds. występują wydziały produkcji pomocniczej. Podstawowym zaś zadaniem tych wydziałów jest wspomaganie innych rodzajów działalności jedn. gosp., a zwłaszcza dział. podst. Wydziały produkcji pomocniczej wytwarzają wyroby i świadczą usługi na wewnętrzne potrzeby przedsiębiorstwa, a więc na potrzeby zarządu, zbytu oraz innych wydziałów pomocniczych.
Działalność wydziału produkcji pomocniczej obejmuje świadczenie następujących usług: transportowych, remontowych, wytwarzanie energii, narzędzi, opakowań, części zapasowych i usług elektrycznych prototypów oraz świadczenie usług bytowych dla pracowników. Istnieje tendencja ograniczania tych usług pomocniczych na korzyść korzystania z usług zewnętrznych.
Ogół kosztów ponoszonych przez wydziały prod. pomoc. zapisuje się na koncie syntetycznym o nazwie Koszty działalności pomocniczej i socjalnej (ewidencjonuje się na nim wszystkie koszty). Stosuje się ewidencję dwupoziomową:
a)    koszty poszczególnych wydziałów
b)    wydzielenie poszczególnych szczebli kosztów rodzajowych.
Zgrupowane koszty danego wydziału pomocniczego podlegają rozliczeniu na koniec okresu. Rozliczenie to ma na celu podział ogółu kosztów pomiędzy te miejsca powstawania kosztów, które korzystały ze świadczeń.
Koszty świadczeń wydziałów działalności pomocniczej na rzecz innych typów działalności i sprzedaż na zewnątrz są kalkulowane w wysokości technicznego kosztu wytworzenia. Sposób rozliczania kosztów wydz. pom. na rzecz odbiorców zależy od charakteru i kierunków świadczeń wydziałów pomocniczych. Ze względu na charakter świadczenia dzielimy na jednorodne (produkcja 1 rodzaju wyrobów) i różnorodne (produkcja wielu rodzajów wyrobów i usług). Ze względu na kierunki wyróżniamy świadczenia jednokierunkowe (charakteryzują się wyłącznie potrzebami innych odbiorców poza wydziałami pomocniczymi) oraz polegające na produkcji wyrobów i usług na potrzeby innych odbiorców, jak i potrzeby innych wydziałów pomocniczych.
Rozliczanie kosztów wydziału pomocniczego powinno przebiegać następująco:
1.    ustalenie kosztu wytworzenia jednostki produktu danego wydziału
2.    ustalenie kosztów świadczeń na rzecz poszczególnych odbiorców i innych wydziałów oraz odbiorców zewnętrznych.
Podstawą odpowiedniego podziału kosztów jest wykorzystanie właściwego doboru kluczy podziałowych.
Rachunek kosztów rodzajowych.
Zajmuje się on gromadzeniem wszystkich kosztów, jakie powstają w jednostce gospodarczej w związku z zaopatrzeniem, produkcją i sprzedażą wyrobów i usług w danym okresie sprawozdawczym.
Podstawowym zadaniem rachunku kosztów rodzajowych jest grupowanie całości ponoszonych kosztów wg ich elementarnych składników. Przez to stwarza się możliwość podziału poszczególnych składników kosztów na miejsca ich powstawania oraz na nośniki kosztów, traktowanych jako przyczyny poniesienia kosztów.
Grupowanie kosztów wg rodzaju daje możliwość kontroli zużycia poszczególnych czynników produkcji w związku z wytwarzaniem określonych wyrobów i świadczeniem usług.
Rachunek kosztów rodzajowych ułatwia badanie i analizowanie wewnętrznych struktur kosztów, a tym samym daje podstawę planowania poziomu i wysokości kosztów.
Znaczenie rachunku kosztów rodzajowych jest istotne zwłaszcza w tych jednostkach gosp., które nie prowadzą pełnej ewidencji kosztów.
Istnieje związek pomiędzy rachunkiem kosztów a zasadami ewidencji kosztów:
rachunek kosztów ujmuje koszty tylko w układzie tylko w układzie rodzajowym, a to ma odbicie w ewidencji w zespole 4.
ewidencja kosztów obejmuje tylko koszty wg miejsca ich powstawania i ewidencjonowane są tylko w układzie 5.
pełna ewidencja obejmuje ewidencję kosztów wg miejsc ich powstawania i w układzie rodzajowym.
Fragmentaryczna ewidencja kosztów może być prowadzona w jednostkach o nierozwiniętej strukturze lub jednostkach produkcyjnych.
Koszty ponoszone w przedsiębiorstwie mogą być rozłożone na składniki, które w danym przedsiębiorstwie nie mogą już ulec dalszemu rozłożeniu, tj. pierwotne jednorodne składniki kosztów będące dla przedsiębiorstwa element procesu pracy. Składniki te określa się mianem rodzaju kosztów lub kosztów rodzajowych. Standardowo w układzie rodzajowym kosztów wyodrębnia się składniki kosztowe: zużycia materiałów i energii, usługi obce, podatki i opłaty, wynagrodzenia, świadczenia na rzecz pracowników, amortyzacja, pozostałe nie wymienione koszty rodzajowe.
Rodzajowy układ kosztów pozwala grupować koszty wg ekonomicznej treści elementarnych nakładów czynników produkcji potrzebnych do obliczeń produkcji dodanej.
Większość pozycji kosztów rodzajowych to koszty proste, które są wyrazem zużycia pierwotnych czynników produkcji.
Rodzajowy układ kosztów nie obejmuje:
pozostałych kosztów operacyjnych (nie związanych z typową działalnością jednostki), np. koszty związane  ze sprzedażą środków trwałych, zapłata kary umownej.
koszty operacji finansowych
koszty inwestycji wykonywanych przez jednostki obce
koszty związane z funduszami specjalnymi (Zakładowy Fundusz Świadczeń Socjalnych)
koszty związane z usuwaniem zdarzeń losowych (strat nadzwyczajnych).
Koszty zużycia materiałów i energii obejmują wartość zużytych materiałów podstawowych i pomocniczych budowlanych, technicznych, części zapasowych, biurowych, opakowań, wartość zużytych paliw płynnych, gazowych, nabytej energii elektrycznej, gazu, wody. Wartości te wycenia się wg rzeczywistych cen zakupu, tj. kwot należnych sprzedawcy z pominięciem podatku VAT, a przypadku materiałów z zagranicy obejmuje także cło, podatek akcyzowy i importowy. Przy zakupie materiałów powstają koszty związane z zakupem, które powinny być wyszczególnione i doliczone proporcjonalnie do zużytych materiałów.
Usługi obce to świadczenia wykonywane przez podmioty obce. Traktowane są one jako natychmiastowe zużycie  i są wciągane od razu w koszty. Do kosztów usług obcych nie zalicza się kosztów usług bankowych, likwidacji środków trwałych (pozostałe koszty operacyjne), usług świadczonych o charakterze kar.
Podatki i opłaty obejmują wszystkie płacone przez jednostki podatki i opłaty o charakterze podatkowym, które stanowią koszt typowej działalności operacyjnej, np. opłaty za wieczyste użytkowanie gruntów, opłaty lokalne, opłaty za korzystanie ze środowiska, opłaty skarbowe itp. i opłaty licencyjne za licencje do 1 roku.
Wynagrodzenia obejmują ogół wynagrodzeń pieniężnych oraz wartość świadczeń w naturze, czyli deputatów lub ich ekwiwalentów zaliczanych do wynagrodzeń osób fizycznych. Wyróżniamy 2 rodzaje wynagrodzeń:
osobowe (na podstawie umowy o pracę)
bezosobowe (na podst. umów cywilnoprawnych: o dzieło, zlecenia).
Świadczenia na rzecz pracowników – jednostki gospodarcze zobowiązane są do ponoszenia różnych świadczeń związanych z zatrudnianiem pracowników. Świadczenia te zaliczane są do kosztów działalności operacyjnej.
Koszty zużycia składników majątku trwałego (amortyzacja) – wartość zużycia określa się jako umorzenia. Zużywające się środki trwałe przenoszą swoją wartość na usługi. Metoda degresywna naliczania amortyzacji polega na zmniejszaniu wartości amortyzacji, natomiast progresywna na zwiększaniu tej wartości.
Pozostałe koszty rodzajowe – w szczególności zalicza się do nich: koszty podróży służbowych (przejazdy, noclegi, diety), koszty reprezentacji i reklamy (zalicza się je w ciężar kosztów operacyjnych. Są one limitowane), koszty usług bankowych związane z opłatami manipulacyjnymi.
KALKULACJA
Kalkulacja – powinna ustalać wysokość kosztu jednostkowego wraz ze wskazaniem struktury jego części składowych. Jest całością czynności obliczeniowych zmierzających do ustalenia kwoty kosztów przypadających na przedmiot kalkulacji. Jest to ogół czynności i zabiegów zmierzających do ustalenia kwoty kosztów przypadających na przedmiot kalkulacji. Stanowi część składową rachunkowości przedsiębiorstw, zadaniem której jest obliczenie kosztów przypadających na przedmiot kalkulacji. Stanowi ustalenie wg pozycji kalkulacyjnych całkowitego kosztu własnego przedmiotu kalkulacji za pomocą metod dostosowanych do rodzaju i organizacji produkcji.
Istota kalkulacji sprowadza się do wykonania czynności głównie asymetrycznych, zmierzających do ustalenia kalkulowanego kosztu na jednostkę produktu lub innego przedmiotu kalkulacji zarówno w wartości globalnej, jak i z podziałem na elementy składowe. Możemy ją rozpatrywać z punktu widzenia pełnego rachunku kosztów, jak również w rachunku kosztów niepełnych.
Jednym z elementów kalkulacji jest jej cel, czyli ustalenie jednostkowego kosztu wytworzenia, jednostkowego kosztu własnego sprzedaży, czy jedn. kosztu zmiennego.
Celem i zadaniem kalkulacji jest ustalenie kosztu wytworzenia jednostki produktu drogą w kontakcie z księgowość szczecin:
a)    agregacji ogółu kosztów dotyczących tych produktów z podziałem na pozycje kalkulacyjne;
b)    ustalenia poszczególnych rodzajów wytworzonych wyrobów, czyli tzw. liczby jednostek kalkulacyjnych stanowiących podstawę kalkulacji;
c)    przyporządkowanie tych kosztów do poszczególnych rodzajów produktów. Koszty bezpośrednie na podst. dokumentów księgowych, koszty pośrednie za pomocą odpowiednich kluczy podziałowych i metod rozliczeniowych.
d)    ustalenia jednostkowego kosztu wytworzenia zarówno ogółem, jak i w przekroju poszczególnych pozycji kalkulacyjnych.
Zadania kalkulacji sprowadzają się głównie do:
a)    ustalenia kosztu wytworzenia produktu z uwzględnieniem struktury jego składników;
b)    dostarczenia informacji ułatwiających:
zaprogramowanie przyszłej optymalnej struktury asortymentowej produktu
restrukturyzacji oprzyrządowania uwzględniającego ulepszenie technologii i techniki wytwarzania
sprawowania skutecznej kontroli efektywności gospodarowania oraz utrzymania komórek organizacyjnych o charakterze wspólnym
sformułowania wiarygodnych podstaw ustalania opłacalności cen sprzedaży produktów i usług
dostarczania informacji niezbędnych do ustalenia i oceny wyników finansowych uzyskiwanych na sprzedaży poszczególnych rodzajów wyrobów lub usług przy wykorzystaniu niezbędnych, dostosowanych do warunków jednostki, systemów rachunku kosztów, a także rodzajów, metod i odmian kalkulacji. Zasadniczymi elementami rachunku kosztów są: ewidencja kosztów, ich rozliczanie i kalkulacja. W szerszym ujęciu rachunku kosztów kalkulacja obejmuje planowanie, dokumentowanie, ewidencję, rozliczanie, kalkulację, analizę i sprawozdawczość kosztów.
Planowanie kosztów, obok realizacji własnych zadań, ułatwia kalkulację kosztów oraz prezentację danych o kosztach w stosownych przekrojach. Planowanie może też wspomagać czynności rozliczanie kosztów, zwłaszcza przy stosowaniu metod rozliczania kosztów pośrednich za pomocą postulowanych narzutów.
Dokumentacja kosztów bezpośrednio służy ewidencji kosztów. Podstawą dokonywania zapisów księgowych są dowody księgowe zawierające treści podlegające ewidencji jako operacje gospodarcze spełniające wymogi formalne.
Ewidencja i rozliczanie kosztów – dostarczają informacji pierwotnych i wtórnych stanowiących podstawę kalkulacji kosztów, ich analizy i prezentacji.
Kalkulacja kosztów wspomagana jest też przez szereg elementów rachunku kosztów: proces planowania kosztów, wyniki ich ewidencji i rozliczania, dane sprawozdawczości kosztów, a także efekty ich analizy.
Pojęcie i zasady ustalania jednostek kalkulacyjnych stanowiących przedmiot kalkulacji – warunkiem uzyskania poprawnych i rzetelnych wyników kalkulacji jest ustalenie przedmiotu kalkulacji, czyli jednoznacznie zidentyfikowanych oraz pozwalających się wyrazić liczbowo odcinków działalności, a zwłaszcza wytwarzane produkty wydziałów podstawowych lub pomocniczych. Wymiernym wyrazem przedmiotu kalkulacji, tj. obiektów kalkulacyjnych są ilościowo określone jednostki kalkulacyjne, tzn. ilości poszczególnych rodzajów produktu lub wyodrębnionych dziedzin innych działalności.
Przedmiotem kalkulacji mogą być:
a)    zadania lub przedsięwzięcia, czy też obiekty inwestycyjne;
b)    koszty realizacji tych zadań we własnym zakresie w porównaniu z kosztami wykonania;
c)    koszt operacji wykonanej we własnym zakresie w porównaniu z wykonaniem jej w ramach obróbki obcej;
d)    koszt tonokilometru ładunku przywiezionego transportem obcym i własnym, a także transportem samochodowym i kolejowym z uwzględnieniem czasu transportu;
e)    koszt dowozu chałupnikom surowców i materiałów oraz przywozu od nich wyrobów gotowych oraz koszt ekwiwalentów wypłaconych chałupnikom w zamian za zorganizowanie przez nich transportu we własnym zakresie;
f)    koszt własnej obsługi księgowo finansowej w porównaniu z kosztem obsługi wykonywanej przez biuro księgowofinansowe;
g)    koszt analizy przewidywanego przedsięwzięcia wyliczanego systemem własnym i zleconym;
h)    koszt utrzymania różnych agend i komórek funkcjonalnych oraz koszt zakupu doraźnych usług podobnych placówek z zewnątrz.
Jednostki kalkulacji.
Końcowym elementem rachunku kosztów jest podział kosztów całkowitych najpierw na poszczególne rodzaje produktów lub ich grupy, a następnie na jednostkę wyrobu danego rodzaju lub grupę wyrobów. Istotnym warunkiem osiągnięcia rzetelnych wyników kalkulacji jest sprecyzowanie odpowiednich jednostek kalkulacyjnych. Pod tym pojęciem należy  rozumieć określoną jednostkę miary produktu lub jej wielokrotność, dla której oblicza się jednostkowy koszt wytworzenia. Może to być zatem jednostka produktu (wyrób, usługa, półfabrykat, podzespół, jak i grupa produktów) mierzona wspólną jednostką miary lub ich wielokrotnością. Jednostki kalkulacyjne mogą być wyrażone w jednostkach naturalnych lub umownych (nie stosowanych w obrocie handlowym). Przyjęcie jednostki umownej (przeliczeniowej) polega na zastąpieniu jednostki naturalnej inna jednostką miary nie stosowaną w obrocie, np. przeliczenie ilości alkoholu na alkohol o  stężeniu 100%. Jednostki naturalne stosuje się do kalkulacji kosztu jednostkowego efektów produkcji jednorodnej. W praktyce stosuje się dość często rozwiązania polegające na przyjęciu zbiorczych jednostek kalkulacyjnych. Tworzy się je zazwyczaj wówczas, gdy wytwarza się podobne wyroby przy użyciu jednorodnych surowców i materiałów oraz przy zastosowaniu tych samych maszyn i urządzeń technicznych, a także procesów obróbki różniących się między sobą cechami drugorzędnymi. Dla tak dobranej grupy produktów przyjmuje się wspólną jednostkę kalkulacyjną. W wyniku przeprowadzenia tego rozwiązania uzyskuje się jednakowy, tj. wspólny koszt jednostkowy, Można też spotkać rozwiązania polegające na uznaniu w ramach zbiorczych przedmiotów kalkulacji jednego wyrobu jako reprezentanta jednego rodzaju przedmiotów.
Jednostki umowne stosuje się w sytuacji, gdy z uwagi na istotne różnice pomiędzy kalkulowanymi produktami nie można zastosować jednostek naturalnych. Oprócz ostatecznych kalkulacji stosowanych do wyrobów gotowych można spotkać w praktyce przejściowe jednostki kalkulacyjne stosowane do ustalania kosztów jednostkowych półfabrykatów. Przedmiot kalkulacji stanowią jednostki kalkulacyjne, dla których ustala się jednostkowy koszt wytworzenia z uwzględnieniem jego składników. Jednostki kalkulacyjne będące przedmiotem kalkulacji odzwierciedlają w swej istocie produkty, które są przedmiotem dyskusji na forum podatkowym. Przy produkcji jednorodnej jednostki kalkulacyjne wyrażone są naturalnymi jednostkami miary. Natomiast przy produkcji niejednorodnej można stosować grupowe jednostki kalkulacyjne, które występują np. w postaci naturalnej jednostki miary produktu uznanego za reprezentanta grupy albo jednostki kalkulacyjne przybierające postać naturalnej jednostki miary występującej w oficjalnym obrocie lub jej wielokrotności, a często również postać jednostek ustalanych sztucznie nie występujących w obrocie. Umowne jednostki kalkulacyjne mogą być utworzone drogą zastąpienia jednej  naturalnej jednostki miary inna jednostka miary lub też przeliczenia produktów o różnej zawartości czystego składnika na produkty o zawartości standardowej.
Podział kosztów wytwarzania między produkcję wytworzoną i prod. w toku.
Podziału tego dokonuje się w celu:
a)    ustalenia jednostkowego kosztu wytworzenia produktu gotowego i produktu nie zakończonego;
b)    dla potrzeb wyceny tych składników majątkowych ujmowanych w bilansie.

Rodzaje kalkulacji.
Wśród rodzajów kalkulacji wyróżnia się kalkulację:
a)    wstępną (ofertowa, planowa, cenowa)
Opracowywana jest przed rozpoczęciem produkcji.
b)    wynikową
Sporządzana i opracowywana jest po zakończeniu produkcji.
Metody kalkulacji.
a)    podziałowa
Dzielimy ją na kalkulację podziałową: prostą, ze współczynnikami, fazową (procesową, która może wystąpić w wersji półfabrykatowej i bezpółfabrykatowej) oraz produktów sprzężonych.
b)    doliczeniowa
Dzielimy ją na zleceniową i asortymentową.
Jeżeli chodzi o kryterium kompletności wyróżniamy kalkulację pełnego kosztu wytworzenia lub kosztu częściowego. Kalkulacja pełnego kosztu prowadzi do ustalenia jednostkowego kosztu wytworzonych wyrobów lub wykonanych usług z uwzględnieniem kosztów bezpośrednich, które mają najczęściej charakter kosztów zmiennych oraz kosztów pośrednich, które są najczęściej kosztami stałymi. Jeśli chodzi o kalkulację  kosztu częściowego polega ona na ustaleniu kosztu na jednostkę obiektu kalkulacyjnego, nie zaś na łączną kwotę, a jedynie na określony fragment kosztu (koszt zmienny). Kalkulację kosztu pełnego stosuje się przy systemie rachunku kosztów pełnych, natomiast kalkulację kosztu niepełnego w rachunku kosztów zmiennych.
Kalkulacja podziałowa.
1.    Prosta
Może być stosowana w wydziałach podstawowych lub pomocniczych wytwarzających masowo lub wielkoseryjnie tylko jeden rodzaj produktu. Polega na podzieleniu łącznych kosztów wytworzenia zarówno w kwocie ogółem, jak i przekroju pozycji kalkulacyjnych przez ilość wytworzonego jednorodnego produktu.
2.    Ze współczynnikami.
Może być stosowana w jednostkach wytwarzających masowo lub wielkoseryjnie kilka rodzajów produktów z tego samego surowca, wg takiej samej techniki i wg takiej samej technologii wytwarzania. Główną jej cechą jest sprowadzenie różnych, aczkolwiek pod wieloma względami podobnych produktów do wspólnej cenowej jednostki przeliczeniowej, dlatego wybiera się najbardziej reprezentatywne cechy mierzalne (waga, pracochłonność, wymiary) i ustala się jednostkę umowną będącą wspólnym podzielnikiem.
3.    Fazowa.
Każda faza produkcji każdego produktu traktowana jest jako odrębna kalkulacja. Każda faza z wyjątkiem ostatniej kończy się przekazaniem nie zakończonego produktu do następnej fazy lub przejściowo do podręcznego magazynu międzyoperacyjnego. Ma zastosowanie przy produkcji masowej lub wielkoseryjnej, która przechodzi przez szereg procesów obróbki stanowiących zamknięte fazy produkcji. Koszty bezpośrednie ujmowane są w takim przypadku na wyodrębnionych w przekroju procesów kartach kalkulacji wynikowej lub zestawieniach kalkulacyjnych. W końcu miesiąca do kosztów tak zgromadzonych dodawane są koszty pośrednie. Ustalanie kosztu jednostkowego może być dokonywane dwoma sposobami:
a)    dodanie do kosztów każdej następnej fazy kosztów poniesionych w fazach dotychczasowych na półfabrykaty pobrane w danej fazie oraz podzielenie otrzymanej sumy przez ilość półfabrykatów wykonanych, a w fazie końcowej proces wytwórczy przez ilość wyrobów.
b)    w drodze oddzielnego kalkulowania kosztów każdej fazy, tj. dzielenia sumy kosztów podzielonych w każdej fazie przez ilość odpowiednio wykonanych w tych fazach półfabrykatów oraz zsumowania jednostkowych kosztów poszczególnych faz.
4.    Produktów sprzężonych.
Polega na umownych sposobach podziału kosztów na poszczególne produkty główne i produkty uboczne powstające w toku tego samego procesu. Sposób podziału kosztów zależy od tego, czy w ciągu tego samego procesu powstaje:
a)    jeden produkt główny i jeden lub kilka produktów ubocznych;
b)    dwa lub więcej produktów głównych;
c)    dwa lub więcej produktów głównych oraz jeden lub więcej produktów ubocznych.
Często podział na produkty główne i uboczne ma charakter umowny. Produkty sprzężone to produkty, które powstają w oparciu o wspólny wsad surowcowy na zasadzie przymusu. W tym przypadku bez uzyskania produktów ubocznych nie można wytworzyć głównego. Produkcja sprzężona łącznie może mieć miejsce w wielu gałęziach przemysłu przetwórczego, wydobywczego i paliwowego. Produkty sprzężone powstają w oparciu o wsad surowcowy lub w wyniku realizacji procesu wspólnego wydobycia szeregu kopalin na zasadzie przymusu. Przy produkcji sprzężonej koszty ponoszone są w przeważającej liczbie przypadków na realizację łącznego procesu bez podziału na efekty. Przeprowadzenie kalkulacji kosztów jednostkowych poszczególnych rodzajów produktów powstały w wyniku podziału produkcji sprzężonej.
Kalkulacja doliczeniowa.
Stosowana jest tam, gdzie nie ma warunków zastosowania kalkulacji podziałowej, a więc przy produkcji jednostkowej, małoseryjnej, a nawet średnioseryjnej, w której występuje duża zmienność wytworzonego asortymentu wyników. Przy produkcji średnioseryjnej przedmiotem kalkulacyjnym może być produkcja miesiąca bez względu na to, czy stanowi ona kilka serii lub zleceń, czy też stanowi cząstkę serii lub zlecenia. Z tego względu stosuje się podział kalkulacji doliczeniowej na dwie grupy:
1.    Zleceniowa.
Może być stosowana przy wytwarzaniu różnorodnych, najczęściej niepowtarzalnych produktów w pojedynczych egzemplarzach lub pojedynczych seriach. Stosowana w budownictwie, przy świadczeniu usług.
2.    Asortymentowa.
Może wystąpić przy zleceniach produkcyjnych jako dokumentach stanowiących dyspozycje wytwórcze. Stosuje się przeważnie w przemysłach o produkcji wykonywanej na szerszą skalę, ale mimo tego nie daje się tam zastosować produkcji wielkoseryjnej. Na karty kalkulacyjne zbiera się koszty bezpośrednie w przekroju pozycji kalkulacyjnych, a pośrednie dolicza się za pomocą odpowiednio dobranych kluczy podziałowych. W końcu miesiąca następuje podział kosztów między wyroby gotowe i produkcję w toku wg stanu produkcji w toku ustalanego drogą spisu z natury lub w oparciu o bieżącą dokumentację produkcyjną. Koszt wytworzenia jednostki naturalnej wyrobu gotowego i produkcji niezakończonej stanowi iloraz łącznych kosztów wytworzenia ujętych na karcie kalkulacji wynikowej przez ilość wykonanych wyrobów.
Różnice między kalkulacją podziałową a doliczeniową.
Kalkulacja podziałowa nie uwzględnia kosztów pośrednich, natomiast doliczeniowa obejmuje koszty bezpośrednie oraz doliczane koszty pośrednie.
KOSZT WYTWORZENIA PRODUKTU
Produkt – produkty gotowe, półfabrykaty, produkty w toku, usługi wykonane i w toku. Nowa ustawa nie obejmuje materiałów.
Koszt wytworzenia obejmuje: koszty pozostające w bezpośrednim związku z danym produktem oraz uzasadnioną część kosztów związanych pośrednio z wytwarzaniem produktu. Koszty bezpośrednie obejmują wartość zużytych materiałów bezpośrednich, koszty pozyskania i wytworzenia związane bezpośrednio z produkcją i inne koszty poniesione w związku z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakim znajduje się w dniu wyceny. Do uzasadnionej, odpowiedniej do okresu wytwarzania produktu części kosztów pośrednich zalicza się zmienne pośrednie koszty produkcji oraz tą część stałych pośrednich kosztów produkcji, które odpowiadają poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych. Za normalny poziom wykorzystania zdolności produkcyjnych uznaje się przeciętną, zgodną z oczekiwaniami w typowych warunkach wielkość produkcji za dana liczbę okresów lub sezonów przy uwzględnieniu planowanych remontów. Jeżeli nie jest możliwe ustalenie kosztu wytworzenia produktu jego wyceny dokonuje się wg ceny sprzedaży netto takiego samego lub podobnego produktu pomniejszonej o przeciętnie osiągany przy sprzedaży produktów zysk brutto na sprzedaży, a w przypadku produkcji w toku także z uwzględnieniem stopnia jego przetworzenia. Zgodnie z międzynarodowymi standardami rachunkowości koszt powinien składać się ze wszystkich kosztów nabycia, przetworzenia oraz innych kosztów poniesionych w trakcie doprowadzenia zapasów do ich aktualnego miejsca i stanu.
Koszt nabycia zapasów składa się z ceny zakupu, ceł importowych i pozostałych podatków (niemożliwych do odzyskania od Urzędu Skarbowego) oraz kosztów transportu, załadunku i wyładunku oraz innych kosztów dających się bezpośrednio przyporządkować do wyrobów gotowych, materiałów i usług. Przy określaniu ceny nabycia odejmuje się opusty, rabaty handlowe i inne. Do ceny można zaliczyć różnice kursowe wynikające bezpośrednio z faktu nabycia zapasów zafakturowanych w walucie obcej.
Na koszty przetworzenia zapasów składają się koszty związane bezpośrednio z jednostką produkcji, tj. bezpośrednia robocizna. Zalicza się do nich także systematycznie rozłożone stałe i zmienne pośrednie koszty produkcji poniesione przy przetwarzaniu materiałów w wyroby gotowe. Stałymi pośrednimi kosztami produkcji są te pośrednie koszty produkcji, które pozostają stosunkowo niezmienne niezależnie od wielkości produkcji, tj. amortyzacja i utrzymanie budynków lub koszty zarządzania i administracji. Zmiennymi pośrednimi kosztami produkcji są te pośrednie koszty produkcji, które zmieniają się bezpośrednio lub prawie bezpośrednio ze zmianami wielkości produkcji, np. materiały i robocizna. Do celów przepisania stałych pośrednich kosztów produkcji do kosztów wytworzenia zapasów przyjmuje się normalną zdolność produkcyjną urządzeń produkcyjnych, zaś normalną zdolność określa produkcja na średnim poziomie, której uzyskania oczekuje się w czasie kilku okresów lub sezonów w typowych okolicznościach z uwzględnieniem utraty zdolności produkcyjnej wynikającej z planowanej konserwacji. Koszty pośrednie nie przepisane są ujmowane jako koszty okresu, w którym zostały poniesione. W okresach nietypowo wysokiej produkcji wielkość stałych kosztów pośrednich przypisanych do każdej jednostki produkcji zmniejsza się. Zmienne pośrednie koszty produkcji przypisuje się do każdej jednostki produkcji na podstawie aktualnego stanu wykorzystania urządzeń produkcyjnych. Pozostałe koszty zalicza się do kosztu zapasów tylko w takim zakresie, w jakim ponosi się celem doprowadzenia zapasów do ich aktualnego stanu i miejsca.
Przykładem kosztów wyłączonych określających wartość początkową zapasów są koszty zużycia ponadnormatywnego i zmarnowanych materiałów i robocizny koszty magazynowania, chyba że poniesienie tych kosztów jest niezbędne w czasie procesu produkcyjnego między jego etapami, pośrednie koszty administracyjne, które nie przyczyniają się do doprowadzenia zapasów do ich aktualnego stanu i miejsca oraz kosztów sprzedaży. W pewnych okolicznościach do kosztów zapasów zalicza się koszty finansowania zewnętrznego, czyli odsetek z tytułu kredytów bankowych i pożyczek, amortyzację dyskonta biurze rachunkowym szczecin lub premii związanych z pożyczkami, amortyzacji kosztów poniesionych w związku z uzyskaniem pożyczek i kredytów, obciążeń finansowych z tytułu umów leasingu finansowego i różnic kursowych związanych z kredytami. oraz pożyczkami w stopniu, w jakim można je uznać za korektę kosztów odsetek. Koszty finansowania zewnętrznego, które można bezpośrednio przyporządkować do nabycia, budowy lub wytworzenia dostosowywanego składnika aktywów należy traktować jako część kosztu wytworzenia tego składnika aktywów.
Koszty nie zaliczane do kosztów wytworzenia produktu obejmują: koszty będące konsekwencją niewykorzystanych zdolności i strat produkcyjnych, kosztów ogólnego zarządu, które nie są związane z doprowadzeniem produktu do postaci i miejsca, w jakim znajduje się cel, kosztów magazynowania wyrobów gotowych i półfabrykatów chyba, że poniesienie tych kosztów jest potrzebne w procesie produkcji.
W nowej definicji kosztów wytworzenia wyróżnia się zmienne i stałe koszty pośrednie produkcji. Do zmiennych zaliczyć należy koszty wydziałowe reagujące na zmiany rozmiarów produkcji, np. koszty ruchu maszyn i urządzeń, koszty konserwacji maszyn i urządzeń, które to koszty stanowią w całości element kosztu wytworzenia produkcji. Stałymi kosztami pośrednimi są (można je częściowo doliczyć do kosztów produkcji) to również koszty wydziałowe, tj. amortyzacja, koszty utrzymania czystości, koszty oświetlenia wydziałów i można je doliczyć w części odpowiadającej poziomowi tych kosztów przy normalnym wykorzystaniu zdolności produkcyjnych. Jeżeli koszty stałe pośrednie są konsekwencją niewykorzystanych zdolności produkcyjnych należy je traktować jako koszty okresu, a nie koszty wytworzenia produktu.

Koszty uznane – rozumie się uprawdopodobnione zmniejszenia w okresie sprawozdawczym, korzyści ekonomicznych wiarygodnie określonej wartości w formie zmniejszenia wartości aktywów, albo zwiększenia wartości rezerw (zobowiązań), które prowadzą do zmniejszenia kapitału obcego, zwiększenia jego niedoboru w inny sposób niż wycofanie środków przez udziałowców.

Zasada memoriałowa – w celu określenia wyniku danego okresu przychody ze sprzedaży (zrealizowanym) przyporządkowujemy koszty uznane czy ekspirowane i to niezależnie od terminu zapłaty.

Kryteria ujęcia przychodów – MSR 18

1.    Jednostka gospodarcza przekazała nabywcy znaczące ryzyko i korzyści wynikające z transferu własności.
2.    Jednostka przestaje być trwale zaangażowana zarządzaniem towarami i nie sprawuje nad nimi kontroli.
3.    Kwotę można wycenić w sposób wiarygodny.
4.    Istnieje prawdopodobieństwo, że jednostka gospodarcza uzyska korzyści ekonomiczne z tytułu transakcji.
5.    Koszty już poniesione oraz te, które zostaną poniesione przez jednostkę gospodarczą w związku z transakcją można wycenić w sposób wiarygodny.

Koszty ekspirowane – koszty podstawowej działalności operacyjnej dzielimy najogólniej na:
•    Koszty produktu
•    Koszty okresu

Koszty produktu – są rozliczane na produkowane wyroby, są one wstępnie aktywowane w postaci wyrobów gotowych i zostają przyporządkowane przychodom dopiero z chwilą sprzedaży tych produktów.
Do kosztów tych zaliczamy:
-    Koszty bezpośrednie wytworzenia(materiały, energia) plus uzasadniona część kosztów pośrednich (wytwarzania).

Koszty okresu – są funkcją czasu, lub procesu sprzedaży i w związku z tym nie są rozliczane na produkty, nie są tym samym aktywowane tylko są natychmiastowo przyporządkowane przychodom w celu określenia zysku.
Do kosztów tych zaliczamy:
•    Koszty ogólnego zarządu
•    Koszty sprzedaży
Przepływ kosztów w przedsiębiorstwie jest następujący:

Koszty rejestrowane są i rozliczane w wielu układach a w ramach rozwiązania uproszczonego, ujmowane są na kilku kontach:
1.    Produkcja podstawowa, na którym rejestrujemy wszystkie koszty bezpośrednie.
2.    Koszty pośrednie wytwarzane
3.    Koszty ogólnego zarządu
4.    Koszty sprzedaży

Przy ewidencji sprzedaży wyrobów, dla zachowania zasady przejrzystości wprowadza się dwa konta.
1.    Konto ze sprzedaży wyrobów (kasy, weksle)

Ewidencja operacji wynikowych, wymienia się trzy zasadnicze elementy:
1.    Ewidencja kosztów handlowych
2.    Ewidencja procesu sprzedaży towarów
3.    Ostateczne ustalenie wyniku

1.    Operacje gospodarcze powodujące powstawanie kosztów działalności handlowej, są rejestrowane na koncie, koszty handlowe po stronie debetowej w korespondencji z różnymi kontami bilansowymi.
2.    Dla zachowania przejrzystości zapisów wprowadza się dwa konta: – przychody ze sprzedaży towarów, po stronie kredytowej – wartość sprzedanych towarów.

Materiały są to rzeczowe składniki nabyte od kontrahentów a czasami wytworzone we własnym zakresie, które zbierają się w jednym cyklu operacyjnym.

Ewidencje zapasów wyróżniamy ewidencje ilościową dla poszczególnych asortymentów, za nią jest odpowiedzialny magazynier.

Ewidencja ilościowo-wartościowa dla asortymentu krótkich prób, zwykle prowadzona oddzielnie dla każdego magazynu.

Ewidencja wartościowa – w układzie kont syntetycznych.

Wycena zapasów materiałów generalną zasadę wyceny zapasów jest historyczna cena nabycia. Można także przy założeniu, że nie zniekształca to stanu majątku i wyniku finansowego stosować cenę zakupu.

Wycena rozchodu materiału
Teoretycznie można wycenić stan końcowy i rozchód materiału w drodze szczegółowej identyfikacji rzeczywistych kosztów tych składników.

W praktyce stosuje się jedną z trzech:

1.    Średniej ceny warzonej polegającą na ustaleniu po każdej dostawie ceny przeciętnej obliczonej jako iloraz wartości stanu końcowego powiększonego o ostatni przychód przez oraz biuro rachunkowości szczecin ilość.
2.    FIFO polega na wycenie rozchodu materiałów według ceny pierwszej (najstarszej) dostawy znajdującej się jeszcze w magazynie a po jej wyczerpaniu według ceny następnej dostawy.
3.    LIFO polegającej na wycenie rozchodu według cen ostatniej dostawy a po jej wyczerpaniu przedostatniej itd.

Stałe ceny ewidencyjne, ustalane zwykle na rok i za pomocą tych cen, wycenia się wszystkie dowody obrotu materiałowego i prowadzi się ewidencje zapasów.
Przy tym rozwiązaniu powstają najczęściej różnice pomiędzy ceną rzeczywistą a ceną ewidencyjną – różnicę te nazywamy odchyleniami od cen ewidencyjnych materiałów i są one oddzielnie ujmowane w ewidencji.

Transakcje zakupu – składają się dwie odrębnie dokumentowane operacje.
1.    Otrzymanie dostawy i przyjęcie jej do magazynu na podstawie dowodu przyjęcia materiału Pz
2.    Otrzymanie towaru rozrachunkowego – ze względu na to, że operacje te mogą wystąpić w różnym czasie rozliczenie zakupu polega na stwierdzeniu czy faktury otrzymane od dostawców mają pokrycie w materiałach przyjętych do magazynu i vice versa.

Rozliczenia tego dokonuje się za pomocą konta rozliczenie zakupu.
W ciągu okresu miały niniejsze następujące transakcje:
1.    Otrzymano fakturę od dostawcy B za materiały b 15000
2.    Otrzymano fakturę od dostawcy A za materiały a 1000
3.    Otrzymano (przyjęto) dostawę materiałów b od dostawcy B zgodnie z Pz 15000
4.    Otrzymano przyjęto od dostawcy C 20000

2.    Konto księgowe to rachunek dynamiczny aktywów i pasywów, inaczej rachunek zmian majątku i źródeł jego pochodzenia.

3.    Konto ukazuje powiązanie rachunku statycznego (bilansu) z rachunkiem dynamicznym (z kontami).

4.    Układy graficzne konta:
a)    konto jednostronne (inaczej: jednostronicowe, drabinkowe, pagina jednostronna tabela),
b)     konto dwustronne (inaczej: dwustronicowe, folio, dwustronna tabela).

5.    Elementy konta księgowego:
a)    nazwa konta – określa przedmiot ewidencji,
b)    symbol cyfrowy – wynika z umiejscowienia konta w wykazie kont,
c)    dwie strony     - lewa „Debet” (Dt) lub „Winien” (Wn)
- prawa „Credit” (Ct) lub „Ma” (Ma).

6.    Elementy informacyjne występujące podczas zapisywania operacji gospodarczych na kontach:
a)    data zapisu,
b)    symbol i numer dowodu będącego podstawą zapisu,
c)    treść operacji gospodarczej,
d)    wartość operacji.

7.    Dokonanie zapisu po lewej stronie konta określa się jako:
a)    zapisanie po stronie Wn konta,
b)    zapisanie po stronie Dt konta,
c)    debetowanie konta,
d)    obciążenie konta.
e)    zapisanie w ciężar konta.

8.    Dokonanie zapisu po prawej strome konta określa się jako:
a)    zapisanie po stronie Ma konta,
b)    zapisanie po stronie Ct konta,
c)    kredytowanie konta,
d)    uznanie konta.
e)    zapisanie na dobro konta.

9.    Konto teowe (od kształtu litery T) – uproszczony schemat konta dwustronnego przystosowany do celów dydaktycznych.

10.     Wyjaśnienie pojęć:
a)    saldo początkowe (skrót Sp) – stan danego składnika aktywów lub pasywów na początek  okresu sprawozdawczego,
b)    obrót konta     - suma kwot zapisanych po jednej ze stron konta, zgodnie ze stronami konta, wyróżniamy obrót debetowy i obrót kredytowy,
c)    saldo końcowe (skrót Sk) – stan składnika na koniec okresu – jest to różnica między obrotami stron konta, przybiera nazwę tej strony po której obrót jest większy, zapisywane jest po stronie mniejszych obrotów w celu zrównoważenia stron konta.

11.    Funkcjonowanie kont bilansowych :
a)    kont aktywnych, których przedmiotem ewidencji jest składnik majątku (aktywów),
b)    kont pasywnych, których przedmiotem ewidencji jest składnik kapitału (pasywów).

12.    Zadania kont bilansowych charakteryzujących majątek i kapitały jednostki:
a)    ujęcie stanów początkowych aktywów i pasywów z bilansu początkowego,
b)    ewidencja zmian w stanach aktywów i pasywów w wyniku zaistniałych operacji gospodarczych,
c)    ustalenie stanów końcowych majątku i źródeł jego pochodzenia w celu wykazania ich w bilansie końcowym.

13.    Podstawowa zasada księgowania (ewidencjonowania) operacji gospodarczych na kontach to zasada podwójnego zapisu, która polega na tym, że każda operacja jest zapisywana:
a)    na dwóch kontach (podczas zapisu prostego),
b)    po przeciwnych stronach tych kont (zgodnie z zasadą przeciwwagi),
c)    w tej samej wartości (zgodnie z zasadą równowagi).

14.    Zasada podwójnego zapisu wynika z interpretacji operacji gospodarczych oraz z zasad funkcjonowania kont bilansowych i jest przedłużeniem bilansowej metody ujmowania majątku. Stąd wynikają następujące równości:
a)    Σ Sp debetowych wszystkich kont = Σ Sp kredytowych wszystkich kont,
b)    Σ obrotów debetowych wszystkich kont = Σ obrotów kredytowych wszystkich kont,
c)    Σ Sk debetowych wszystkich kont = Σ Sk kredytowych wszystkich kont.

Powyższe równości wykazywane są w zestawieniu obrotów i sald.
15.    Konta, na których zapisuje się operacje zgodnie z zasadą podwójnego księgowania nazywa się kontami syntetycznymi.

16.    Kontami korespondującymi lub przeciwstawnymi nazywa się konta uczestniczące w podwójnym zapisie danej operacji gospodarczej.

17.    Cykl ewidencji księgowej:
a)    sporządzenie bilansu początkowego zwanego inaczej bilansem otwarcia (w jednostce która kontynuuje działalność bilans początkowy to bilans końcowy poprzedniego okresu sprawozdawczego),
b)    otwarcie kont:
-    wpisanie nazw i symboli cyfrowych,
-    przeniesienie stanów początkowych z bilansu (jeżeli dany składnik nie występował w bilansie, konto otwieramy pierwszą operacją dotyczącą danej pozycji),
c)    ewidencja operacji gospodarczych na kontach zgodnie z zasadą podwójnego zapisu (podstawą księgowań są dowody księgowe, po wcześniejszym ich zadekretowaniu w biurze rachunkowym),
d)    sporządzenie zestawienia obrotów i sald (zwanego inaczej bilansem próbnym lub obrotówką) celach kontrolnych, informacyjnych i sprawozdawczych,
-    ustalenie obrotów debetowych i kredytowych na wszystkich kontach,
-    wpisanie nazw kont do zestawienia,
-    wpisanie obrotów do odpowiednich kolumn zestawienia,
-    zbilansowanie obrotów debetowych i kredytowych wszystkich kont przez ich zsumowanie i uzgodnienie,
-    obliczenie sald poszczególnych kont i wpisanie ich do odpowiednich kolumn zestawienia,
-    zbilansowanie sald debetowych i kredytowych wszystkich kont przez ich zsumowanie i uzgodnienie,
e)    sporządzenie bilansu końcowego na koniec okresu sprawozdawczego na podstawie bilansu próbnego,
f)    zamknięcie kont:
-    wpisanie sald końcowych,
-    uzgodnienie sum kontrolnych.

Zestawienie obrotów i sald sporządza się na koniec każdego miesiąca (art. 18 ust. 1 Ustawy o  rachunkowości). Pełna – rozwinięta – forma zestawienia obejmuje: nazwy i symbole kont, salda początkowe z bilansu otwarcia, obroty debetowe i kredytowe bieżącego miesiąca, obroty debetowe i kredytowe narastająco od początku roku, salda końcowe. Uproszczona forma zestawienia stosowana do celów dydaktycznych obejmuje: nazwy i symbole kont, obroty debetowe i kredytowe kont łącznie z saldem początkowym, salda końcowe.
Zestawienie obrotów i sald umożliwia ujawnienie błędów, które naruszają zasadę podwójne księgowania, o takich błędach świadczy brak zgodności obrotów debetowych i kredytowych oraz sald końcowych debetowych i kredytowych wszystkich kont.

18.    Błędy popełnione w ewidencji księgowej można poprawić w dwojaki sposób (art. 25 ust. 1 Ustawy o rachunkowości):
a)    przez skreślenie dotychczasowej treści i wpisanie nowej z zachowaniem czytelności błędne zapisu, oraz podpisanie poprawki  umieszczenie daty, poprawki muszą być dokonane jednocześnie we wszystkich księgach rachunkowych i nie mogą nastąpić po zamknięciu miesiąca,
b)    przez wprowadzenie do ksiąg rachunkowych dowodu zawierającego korekty błędnych zapisów, dokonywane tylko zapisami dodatnimi albo tylko ujemnymi,
-    zapis dodatni to tzw. „storno czarne”, które polega na dokonaniu zapisu korygującego na tych samych kontach, na których miał miejsce zapis błędny ale po przeciwnych stronach w stosunku do zapisu błędnego, storno czarne sztucznie zwiększa obroty na kontach, dlatego w praktyce rzadko jest stosowane,
-    zapis ujemny to tzw. „storno czerwone”, które polega na dokonaniu zapisu korygującego za pomocą liczb ujemnych (zapisanych w praktyce kolorem czerwonym lub ze znakiem – albo na niebiesko w ramce) na tych samych kontach, na których miał miejsce zapis błędny i po tych samych stronach kont; storno czerwone nie powoduje zniekształcenia obrotów kont.

Ogólna zasada zarządzania kapitałem obrotowym to w istocie zasada kompromisu między koniecznością wywiązywania się z bieżących zobowiązań ( możliwe wysoki poziom kapitału obrotowego) i niechęcią do zamrożenia środków pieniężnych ( możliwie niski poziom kapitału obrotowego).

Pojęcie i podział kapitału obrotowego.

Termin kapitał obrotowy pochodzi od starego jankeskiego domokrążcy, który ładował swój wóz towarami i udawał się w swoją drogę, aby je rozprowadzać. Towary te były zwane kapitałem obrotowym, gdyż były tym, co sprzedawał, a raczej, czym obracał, dla zapewnienia sobie zysków. Wóz i koń były jego własnością, a więc były finansowane kapitałem własnym, natomiast towary były nabywane za pożyczane środki zwanymi pożyczkami na kapitał obrotowy.
Pojęcie kapitału obrotowego nie jest jednoznaczne, stąd też w literaturze używa się dwóch pojęć do określenia kapitału obrotowego, którymi są: kapitał obrotowy brutto i kapitał obrotowy netto.
Kapitał obrotowy brutto rozumiany jest jako aktywa bieżące firmy (nazywane także środkami obrotowymi bądź też majątkiem obrotowym), które są zaangażowane w bieżącą działalność przedsiębiorstwa.
Natomiast kapitał obrotowy netto (zwany też kapitałem pracującym, z ang. working capital) jest różnicą pomiędzy aktywami bieżącymi a zobowiązaniami bieżącymi (krótkoterminowymi). Jest to więc kapitał finansujący określoną część środków obrotowych, mianowicie tę, która nie zostaje pokryta zobowiązaniami bieżącymi, a więc stanowi nadwyżkę aktywów bieżących nad tymi zobowiązaniami. Ująć to można w formie następującego zapisu:

Nadwyżka aktywów obrotowych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi odgrywa w przedsiębiorstwie rolę płynnej rezerwy, która nadaje się do zaspokajania potrzeb nieprzewidzianych i jest w każdej chwili do dyspozycji przedsiębiorstwa.
W praktyce kapitał obrotowy netto częściej ustalany jest jako różnica między kapitałem stałym (tj. kapitał własny + zobowiązania długoterminowe) i majątkiem trwałym, a więc uwzględnia się źródła jego finansowania.

Oba ujęcia, aczkolwiek różnią się między sobą interpretacją, z biura rachunkowego punktu widzenia są tożsame.
Uwzględniając zapotrzebowanie na kapitał obrotowy, definicja kapitału obrotowego przyjmuje postać:
Zapotrzebowanie na kapitał obrotowy odpowiada tej części bieżących potrzeb firmy, które są związane z finansowaniem zapasów, należności i innych roszczeń, a które nie znajdują pokrycia w zobowiązaniach bieżących (bez kredytów krótkoterminowych).

Wysokość zapotrzebowania na kapitał obrotowy w przedsiębiorstwie może być znacznie zróżnicowana. Zależy ona od długości cyklu eksploatacyjnego oraz rotacji środków obrotowych uwalniającej płynne środki zamrożone w zapasach i w należnościach.
Do regulowania zobowiązań bieżących służą środki płynne, a więc gotówka w kasie i banku oraz krótkoterminowe papiery wartościowe, które mogą być szybko zamienione na gotówkę. Brak środków na bieżące regulowanie zobowiązań firmy powoduje powstanie zobowiązań przeterminowanych i prowadzi do zachwiania płynności finansowej firmy.
Saldo netto skarbowości (środków pieniężnych) stanowi różnicę między środkami własnymi ( gotówką, krótkoterminowymi papierami wartościowymi), a środkami obcymi ( kredytami krótkoterminowymi).

Majątek obrotowy można podzielić na cztery podstawowe grupy (wg. stopnia ich płynności):
•    zapasy,
•    należności i roszczenia,
•    papiery wartościowe przeznaczone do obrotu,
•    środki pieniężne,

Do zapasów zalicza się zazwyczaj:
•    wartość surowców i materiałów w magazynach,
•    wartość produkcji w toku, ustaloną w sposób wynikający z przyjętego w przedsiębiorstwie rachunku kosztów,
•    wartość zapasów wyrobów gotowych,
•    wartość zapasów towarów w magazynach,
•    wartość zapłaconych zaliczek na poczet przyszłych dostaw materiałów i towarów nie rozliczonych do końca roku bilansowego.

Należności i roszczenia dotyczą należności z tytułu dostaw, robót i usług. Są to sumy pieniężne, które należą się firmie od innych przedsiębiorstw w wyniku sprzedaży tym przedsiębiorstwom wyrobów gotowych, usług lub towarów. Należności powstają też w przypadku, gdy firma płaci lub zadatkuje z góry na przyszłe dostawy materiałów i towarów. Należności mogą też powstawać z tytułu nie zapłaconego kapitału akcyjnego. Ponadto mogą wystąpić należności krótkoterminowe od pracowników, instytucji i organizacji. Do należności zalicza się również roszczenia sporne, które są dochodzone na drodze postępowania sądowego i stanowią należności z tytułu dostaw, robót i usług, roszczenia z tytułu odsetek oraz odszkodowań, zarówno od odbiorców, jak też od dostawców.
Kolejną pozycją majątku obrotowego firmy stanowią krótkoterminowe papiery wartościowe (zwane również papierami wartościowymi przeznaczonymi do obrotu) zakupione w celu odsprzedaży, które obejmują: obligacje, akcje obce, skupione akcje własne, krótkoterminowe bony skarbowe itp.
Środki pieniężne mogą występować w różnej formie i obejmują: gotówkę w kasie przedsiębiorstwa i na rachunku bankowym, wartość weksli i czeków obcych oraz środki pieniężne w drodze.
Po stronie pasywów kapitał obrotowy obejmuje źródła finansowania wyżej wymienionych aktywów bieżących, którymi mogą być zarówno kapitały własne, długoterminowe kredyty i pożyczki, krótkoterminowe kredyty i pożyczki oraz pozostałe zobowiązania krótkoterminowe.
Należy dodać, że tylko część kapitałów własnych, niezwiązanych z finansowaniem majątku trwałego, może być źródłem finansowania aktywów bieżących. Podobnie rzecz ma się z długoterminowymi kredytami i pożyczkami. Tylko część z nich może być zaangażowana w finansowanie majątku trwałego, a część w finansowanie majątku obrotowego.
Kapitał własny może przybierać różną postać, w zależności od formy prawnej przedsiębiorstwa. Kapitałem własnym jest więc fundusz założycielski i fundusz przedsiębiorstwa w przedsiębiorstwie państwowym; kapitał: udziałowy, zapasowy i rezerwowy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością; kapitał akcyjny, zapasowy i rezerwowy w spółce akcyjnej. Zysk jednostki gospodarczej również zwiększa kapitał własny. Kapitał własny tworzy się z wkładów właściciela podmiotu gospodarczego, wspólników, wpłat udziałowców lub akcjonariuszy za nabyte udziały i akcje. Kapitał własny zwiększa się lub maleje w wyniku działalności jednostki gospodarczej.
Drugą część kapitałów stałych stanowią długoterminowe kapitały obce tzn. takie, które zostały pożyczone na czas dłuższy niż jeden rok. Są to kredyty bankowe, różnego rodzaju pożyczki hipoteczne czy gwarantowane, udzielone przez inne podmioty gospodarcze funkcjonujące na rynku.
Natomiast zobowiązania krótkoterminowe należą do bieżących źródeł finansowania majątku obrotowego, czyli takich, których termin płatności jest krótszy niż jeden rok.

Obejmują one:
•    krótkoterminowe kredyty zaciągnięte w bankach,
•    pożyczki od innych podmiotów gospodarczych,
•    zobowiązania wobec dostawców z tytułu dostaw, robót i usług,
•    zobowiązania wobec budżetu,
•    zobowiązania z tytułu wynagrodzeń,
•    pozostałe zobowiązania,
•    fundusze specjalne.

W ramach kredytu krótkoterminowego banki oferują: kredyt w rachunku bieżącym, kredyt w rachunku kredytowym, kredyt wekslowy, kredyt lombardowy i inne. Zobowiązania wobec dostawców można podzielić na dwie zasadnicze grupy, tj. na zobowiązania:
•    wynikające z normalnego cyklu rozliczeń, które służą finansowaniu majątku obrotowego, ale nie powodują konieczności ponoszenia z tego tytułu kosztów,
•    stanowiące kredyt handlowy, oznaczający odroczenie przez kontrahenta należnej mu płatności, co łączy się jednak z dodatkowym kosztem, który jest często wyodrębniony w formie skonta, uzyskanego w razie bieżącej płatności.

Zobowiązania wobec budżetu obejmują głównie nie zapłacone podatki i inne obowiązkowe obciążenia, które firmy winne są budżetowi.
Zobowiązania z tytułu wynagrodzeń występują wówczas, gdy moment wypłaty wynagrodzeń występuje później niż moment ich naliczania. Zobowiązania z tego tytułu, jako źródło finansowania są szczególnie korzystne dla przedsiębiorstwa, ponieważ w odróżnieniu od większości innych źródeł są źródłem całkowicie darmowym.
Fundusze specjalne tworzone są przez przedsiębiorstwo na podstawie odrębnych przepisów (fundusz socjalny, mieszkaniowy) lub decyzji podmiotu gospodarczego o podziale zysku. Ze względu na to, że fundusze te nie finansują majątku trwałego, mogą powiększać kapitał obrotowy.
Ostatnią pozycję źródeł finansowania stanowią rozliczenia międzyokresowe bierne, które występują wówczas, gdy firma zalicza w bieżące koszty wydatki, które nastąpią później (np. koszty remontów, które będą wykonane i opłacone później). Są więc formą wewnętrznego zobowiązania, które będzie spłacone w momencie poniesienia realnego wydatku (np. wykonania i zapłaty za remont).
Spośród innych form finansowania majątku obrotowego można wymienić uzyskiwanie kredytów lub dotacje unijne pod zastaw należności bądź zapasów oraz faktoring należności. Faktoring jest umową nienazwaną polegającą na krótkoterminowym finansowaniu towarów i usług przez podmiot, który pośredniczy w procesie rozliczeń finansowych pomiędzy dostawcą i odbiorcą. Najczęściej faktoring jest umową zawartą między bankiem (faktorem) a przedsiębiorstwem (dostawcą) o zakup przez bank wierzytelności powstałych w wyniku świadczonych przez nie dostaw.
Cykl kapitału obrotowego.

Ważną własnością kapitału obrotowego jest jego ustawiczny ruch, powodujący częstą zmianę jego postaci. Nadaje mu to charakter pewnego cyklicznego procesu, w którym można wyróżnić kilka etapów. Cykl kapitału obrotowego można zobrazować graficznie:

Początkiem cyklu jest gotówka, za którą przedsiębiorstwo kupuje surowce i materiały wykorzystywane następnie w procesie produkcyjnym. Następuje, więc przekształcenie jednej formy aktywów bieżących – gotówki – w inną – zapasy surowców i materiałów, bez zmiany ogólnego poziomu kapitału obrotowego. Przedsiębiorstwo może również nabyć materiały i surowce na warunkach kredytu. Powoduje to wzrost ogólnego poziomu kapitału obrotowego poprzez powstanie zobowiązania firmy wobec dostawców.
W etapie drugim procesu produkcyjnego następuje kolejne przekształcenie surowców i materiałów w wyroby gotowe. Zaangażowanie pracy żywej powoduje albo zmniejszenie gotówki ze względu na konieczność wypłaty zobowiązań za pracę, albo powstanie zobowiązań wobec pracowników, w przypadku, gdy wypłata wynagrodzeń następuje z pewnym opóźnieniem.
Etap następny to sprzedaż wyrobów gotowych. Jeżeli odbywa się za gotówkę, to powiększa się jej stan w przedsiębiorstwie. Jeżeli natomiast sprzedaż odbywa się na kredyt, to powstają należności od odbiorców. W tym etapie zwiększa się wartość majątku obrotowego o zrealizowany na sprzedaży zysk, ponieważ wartość wyrobów gotowych ewidencjonowana jest według kosztu ich wytworzenia, a gotówka lub należności wynikające z ich sprzedaży liczone są według cen zbytu, które mają wkalkulowany zysk.
W systemie kredytu ze względu na przesunięcie w czasie wpływu gotówki, powstaje niejednokrotnie konieczność znalezienia źródeł finansowania krótkoterminowych zobowiązań. Są to zobowiązania wobec pracowników, budżetu lub dostawców, których terminy regulacji przypadają przed momentem wpływu gotówki z tytułu posiadanych należności za sprzedane wyroby gotowe. Ponieważ jednym z możliwych źródeł finansowania tych zobowiązań jest kredyt bankowy, dlatego następuje transformacja zobowiązań wobec pracowników, budżetu czy dostawców na zobowiązania wobec banku. Oczywiście część tych zobowiązań jest regulowana ze środków będących aktualnie w dyspozycji przedsiębiorstwa, co zmniejsza wielkość całkowitych zobowiązań.
W ostatnim etapie cyklu kapitału obrotowego firma uzyskuje wpływy ze sprzedaży na skutek regulacji powstałych wcześniej należności. Umożliwia to spłatę zaciągniętego kredytu, a także innych zobowiązań. Cechą charakterystyczną zakończenia cyklu powinien być przyrost gotówki ponad stan początkowy. Nastąpi to jednak tylko wtedy, jeśli przedsiębiorstwo prowadzi działalność, która przynosi zysk, lub też nie wydało otrzymanych środków na powiększenie stanu posiadania innych czynników produkcji. Cykl kapitału obrotowego nazywany jest również cyklem gotówkowym (z ang. cash to cash cycle). Wyraża on przeciętny okres, jaki występuje między wydatkami gotówkowymi poniesionymi na nabycie składników majątku obrotowego, niezbędnych do prowadzenia działalności oraz wpływami pieniężnymi ze sprzedaży wyrobów gotowych lub usług.
Analiza tego cyklu stanowi jeden z najważniejszych elementów oceny efektywności gospodarowania kapitałem obrotowym.

Długość cyklu kapitału obrotowego uwarunkowana jest przez następujące czynniki:
•    długość cyklu konwersji zapasów, czyli przeciętnego okresu potrzebnego na wytworzenie dóbr finalnych z materiałów wyjściowych i sprzedaży tych dóbr,
•    długość cyklu konwersji należności (zwanego również okresem spływu należności), czyli przeciętnego czasu potrzebnego na zmianę należności na środki pieniężne, tj. na uzyskanie środków pieniężnych ze sprzedaży,
•    długość okresu odroczenia płatności zobowiązań przedsiębiorstwa, czyli przeciętnego okresu między nabyciem materiałów i siły roboczej, a pieniężną zapłatą za nie.

Długość cyklu konwersji zapasów i cyklu konwersji należności określana jest mianem cyklu brutto kapitału obrotowego. Natomiast cykl netto kapitału obrotowego stanowi różnicę pomiędzy cyklem brutto kapitału obrotowego a okresem odroczenia płatności zobowiązań (zwanym także cyklem regulacji zobowiązań).
Cykl netto kapitału obrotowego nazywany jest również cyklem kasowym lub cyklem konwersji gotówki i oblicza się go następująco:
Z interpretacji cyklu kapitału obrotowego wynika, że im dłuższy cykl, tym wolniej następuje konwersja zapasów materiałów w wyroby gotowe oraz w gotówkę potrzebną do rozpoczęcia następnego cyklu. Dłuższy cykl oznacza mniejszą ilość obrotów w roku obrachunkowym, co z kolei powoduje zmniejszenie globalnej kwoty zysku.
Mechanizm ten działa także w drugą stronę, tzn. krótszy cykl kapitału obrotowego oznacza większą ilość jego obrotów w roku i wzrost zysku co, przy niezmienionym poziomie zaangażowanego kapitału obrotowego, podwyższa stopę zysku z kapitału.

Zarządzanie zasobami pieniężnymi.

Zasoby pieniężne, są jednym z podstawowych aktywów każdej firmy. Składają się na nie środki pieniężne na rachunkach w banku, w kasie oraz należą do nich także krótkoterminowe papiery wartościowe, do których zalicza się czeki, weksle, bony skarbowe itp. Stanowią one substytut pieniądza, ponieważ mogą być w stosunkowo krótkim czasie zamienione na gotówkę lub też mogą być wykorzystywane w sposób bezpośredni do regulowania zobowiązań.
Zapewnienie płynności finansowej w przedsiębiorstwie narzuca konieczność utrzymania pewnego poziomu środków pieniężnych. Umożliwiają mu one bowiem nie tylko korzystanie z rabatów proponowanych przez dostawców dóbr zaopatrzeniowych czy też zachowania dobrej oceny zdolności kredytowej w bankach i u dostawców, ale przede wszystkim stwarzają warunki elastycznego reagowania w przypadku zagrożenia utratą płynności finansowej bądź skorzystania z nadarzającej się okazji zakupu produktów po atrakcyjnych cenach lub długów innych firm po cenach znacznie niższych niż ich wartości nominalne.
W literaturze wymienia się dwa aspekty zarządzania środkami pieniężnymi:
•    minimalizację bieżących środków pieniężnych w przedsiębiorstwie i maksymalizację korzyści płynących z ich posiadania,
•    umożliwienie jak najszybszego przepływu środków pieniężnych przez przedsiębiorstwa.

Minimalizacja posiadanych środków pieniężnych wymaga przede wszystkim zapewnienia synchronizacji wpływów i wydatków. Zharmonizowanie tych dwóch elementów zależy w dużym stopniu od przeznaczenia środków pieniężnych oraz prognozy ich przepływu. Minimalizacja stanu gotówki oznacza możliwość zaangażowania pozostałej wolnej kwoty w takim kierunku, aby zmaksymalizować dochody z jej posiadania. Wzrost zysku z całości zasobów gotówkowych może być osiągnięty przez inwestycje w papiery wartościowe o większej rentowności lub poprzez zmniejszenie udziału gotówki nie oprocentowanej bądź poprzez połączenie tych dwóch możliwości.

Przyśpieszenie napływu środków pieniężnych do firmy oparte jest na dwóch założeniach:
•    przyśpieszaniu poboru należności,
•    opóźnianiu regulowania zobowiązań wobec dostawców.

Przyśpieszanie terminów inkasowania należności od odbiorców można osiągnąć poprzez staranny dobór form płatności (przelewy, czeki, weksle itp.). Jest to ważne, zwłaszcza przy mało sprawnym systemie bankowym.
Natomiast opóźnienie regulowania zobowiązań wobec dostawców w oczywisty sposób poprawia stan gotówki, ale może się ono odbywać w terminach wynegocjowanych z dostawcami. W innym przypadku pociąga za sobą pewne koszty i ryzyko.
Instrumentami, które służą zarządzaniu środkami pieniężnymi są:
•    rezerwa gotówkowa,
•    preliminarz środków pieniężnych.

Rezerwa gotówkowa stanowi zasób wolnych środków służących na pokrycie nieprzewidzianych wydatków. Jest więc swoistym amortyzatorem chroniącym przed utratą płynności finansowej, zarazem pozwalającym na swobodne gospodarowanie dodatnimi saldami przepływów pieniężnych pojawiającymi się ponad tą rezerwą.
Preliminarz środków pieniężnych to harmonogram pokazujący prognozowane wpływy i wydatki środków pieniężnych w pewnym okresie. Preliminarz środków pieniężnych jest stosowany do prognozowania nadwyżek i niedoborów środków pieniężnych, a więc jest, dzięki temu, podstawowym narzędziem planistycznym w zarządzaniu środkami pieniężnymi.

Kapitał obrotowy a płynność finansowa.

W literaturze ekonomicznej pojęcie płynność używane jest w różnym znaczeniu. Do najważniejszych określeń zaliczyć można:
•    płynność jako pozytywny stan środków płatniczych,
•    płynność w rozumieniu właściwości składników majątku do powrotnej przemiany w pieniądz,
•    płynność jako stosunek pokrycia zobowiązań składnikami majątku,
•    płynność jako możliwość pokrycia w każdym momencie zobowiązań przedsiębiorstwa.

W praktyce płynność finansowa rozumiana jest w czwartym z przedstawionych określeń, a więc jako zdolność firmy do wywiązywania się z krótkoterminowych zobowiązań, tzn. tych, których terminy płatności nie przekraczają jednego roku (inaczej mówiąc jest to zdolność do uzyskiwania środków pieniężnych w reakcji do zapotrzebowania na nie). Podstawowym źródłem środków służących do ich zaspokojenia są aktywa bieżące, czyli te składniki majątku, które muszą być szybko zamienione na gotówkę. Odpowiedni stopień płynności jest szczególnie ważny w okresie dużej inflacji oraz rozruchu działalności firmy.

Jednym z głównych czynników wpływających na płynność, a tym samym i zdolność płatniczą przedsiębiorstwa jest zysk. Odzwierciedla on dynamikę rozwoju  firmy i stanowi najważniejszą podstawę pomiaru i oceny efektywności gospodarowania – rentowność. Zysk i płynność są wzajemnie powiązane, jednakże często nie występują one równolegle. Wzrostowi zysku nie zawsze towarzyszy zwiększenie dopływu środków, a poprawa rentowności nie jest równoznaczna z polepszeniem się sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i zwiększeniem stanu środków pieniężnych.
Wiele przedsiębiorstw legitymujących się wysoką rentownością posiada kłopoty z opłaceniem swoich bieżących zobowiązań. W praktyce firma o wysokich nawet zyskach może być zmuszona do ogłoszenia upadłości z powodu braku środków pieniężnych, gdyż są one zamrożone np. w nieosiągalnych lub wątpliwych należnościach, gdy natomiast przedsiębiorstwo wykazujące stosunkowo niskie zyski może przetrwać, jeśli zachowuje niezbędny stan środków pieniężnych zapewniających utrzymanie płynności.
Płynność sama przez się nie jest celem. Ale w czasach burzliwych staje się ogranicznikiem. Staje się potrzebą warunkującą przetrwanie.
Dlatego też, ważnym aspektem jest, aby przedsiębiorstwa znały minimum swej płynności, konieczne dla utrzymania się w interesach.
Płynność finansowa przedsiębiorstwa jest na tyle istotna w gospodarce rynkowej, że konieczna jest jej wielokierunkowa analiza. Wymaga ona zatem bardzo dokładnej analizy cyklu kapitału obrotowego, zwłaszcza jego długości. Często wykorzystuje się również analizę przepływów strumieni pieniężnych (cash flow), ponieważ płynność firmy jest uzależniona od poziomu kapitału obrotowego.
Kapitał obrotowy jako miernik informuje, w jakim stopniu krótkoterminowe zobowiązania znajdują pokrycie w tych składnikach majątku, które w porównywalnie krótkim czasie umożliwiają przedsiębiorstwu dostęp do środków pieniężnych.
Dodatnia wartość tego miernika informuje o dostosowaniu źródeł zasileń kapitałowych do struktury majątku przedsiębiorstwa. Pozwala ona oczekiwać, że uwolnienie kapitału związanego z tą częścią majątku nastąpi w czasie nie dłuższym niż wymagany dla wywiązania się z ciążącego na przedsiębiorstwie obowiązku płatności.
W procesie zarządzania krótkoterminową płynnością, miernik kapitał obrotowy wspomagany jest, mając na uwadze jego walory informacyjne, przez wskaźniki płynności finansowej (opisane w części praktycznej). Umożliwiają one obserwację zmian zachodzących w strukturze składników majątku przedsiębiorstwa, które znajdują się poza polem percepcji kapitału obrotowego.
Wskaźniki płynności finansowej sporządzone dla oceny przedsiębiorstwa mogą dotyczyć długiego horyzontu czasowego, jak i okresów krótszych, często jednorocznych. Analiza porównawcza w długich okresach jest elementem składowym dynamicznego rachunku ekonomicznej efektywności inwestycji. Natomiast bieżąca ocena sytuacji finansowej uwzględnia stan płynności w danym okresie sprawozdawczym.

Powstanie należności, zobowiązań musi być udokumentowane w sposób pozwalający na dokonanie prawidłowych rozliczeń z kontrahentami. Dokumentacja rozrachunków z kontrahentami powinna spełniać równocześnie dwie funkcje: informacyjną i kontrolną. Dokumentacja ta winna zapewniać wiarygodne dane do ustalenia należności i zobowiązań z tytułu sprzedaży lub zakupu towarów, materiałów i usług oraz z tytułu innych świadczeń, prawidłowego dokonania rozliczenia tych transakcji, a także prawidłowego rozliczenia podatku VAT. Stosowane faktury (rachunki) w rozrachunkach z kontrahentami stanowią podstawę kontroli legalności, rzetelności i celowości dokonywanych operacji zakupu i sprzedaży. Należności i rozrachunki wynikające z rozrachunków co najmniej na ostatni dzień roku obrotowego lub inny dzień bilansowy podlegają inwentaryzacji, którą dokonuje się drogą uzyskania od dłużników potwierdzenia wykazanego w księgach rachunkowych stanu należności. Potwierdzenie to winno być dokonane na piśmie.

Istota rozrachunków w aspekcie przedmiotowym i podmiotowym
W jednostkach gospodarczych w związku z prowadzoną przez nie działalnością gospodarczą powstają rozrachunki z różnymi kontrahentami i dotyczą różnorodnej działalności.
W ujęciu przedmiotowym rozrachunki dotyczą:
a)    dostaw, robót i usług na rzecz działalności eksploatacyjnej,
b)    rozliczeń z tytułu kapitału i dywidendy,
c)    zaciągniętych pożyczek i wyemitowanych obligacji,
d)    dostaw robót i usług na rzecz działalności inwestycyjnej,
e)    podatków, opłat i innych obciążeń rozliczanych z budżetem,
f)    wynagrodzeń za pracę pracowników i osób wykonujących pracę na podstawie umowy o dzieło lub zlecenie,
g)    pobranych przez pracowników zaliczek na podróże służbowe i zakupy materiałów,
h)    innych rozrachunków krajowych i zagranicznych,
i)    niedoborów, szkód i nadwyżek w majątku przedsiębiorstwa,
j)    innych roszczeń spornych.
Do wszystkich wyżej wymienionych pozycji w przedsiębiorstwie prowadzona jest ewidencja analityczna, umożliwiająca analizę każdego elementu poszczególnych rozrachunków, w tym terminów wymagalnych płatności.
Dotrzymywanie terminów płatności ma szczególne znaczenie w rozrachunkach z jednostkami budżetowymi i z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, z uwagi na obowiązek płacenia odsetek zwłoki nie zaliczanych do kosztów uzyskania przychodów.
Poza analizą rozliczeń z budżetami bardzo duże znaczenie posiada analiza rozrachunków z tytułu dostaw i usług, gdyż stanowią one z reguły największe kwoty, mające duży wpływ na płynność finansową przedsiębiorstwa.
W ujęciu podmiotowym można wyróżnić następujących kontrahentów:
a)    krajowi dostawcy robót i usług,
b)    krajowi odbiorcy robót i usług,
c)    zagraniczni dostawcy robót i usług,
d)    zagraniczni odbiorcy robót i usług,
e)    urzędy skarbowe w zakresie rozliczeń podatków:
-    od osób fizycznych,
-    od osób prawnych,
-    od nieruchomości,
-    VAT.
f)    Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozliczeń składek ZUS,
g)    urzędy celne w zakresie rozliczeń ceł i innych opłat związanych z importem i eksportem,
h)    banki w zakresie rozrachunków z tytułu kredytów i rachunków bankowych,
i)    towarzystwa ubezpieczeniowe w zakresie rozrachunków z tytułu ubezpieczeń,
j)    inni kontrahenci.
Do wyżej wymienionych kontrahentów prowadzona jest analityka umożliwiająca prowadzenie analizy poszczególnych kontrahentów pod względem kwot rozrachunkowych i wymaganych terminów wymagalnych płatności.

Znaczenie rozrachunków w działalności przedsiębiorstwa
Bilans jednostki gospodarczej ujmuje w aktywach lub pasywach odpowiednie pozycje dotyczące rozrachunków z różnych tytułów i z różnymi kontrahentami.
Zespół kont rozrachunkowych stosowanych w księgowości szczecin ewidencjonuje wszelkie krajowe i zagraniczne rozrachunki, w tym roszczenia, tj. należności kwestionowane przez kontrahentów oraz należności sporne skierowane na drogę postępowania sądowego.
W aktywach bilansu przedsiębiorstwa występują następujące należności:
I. Należności długoterminowe
1. od jednostek powiązanych
2. od pozostałych jednostek
II. Należności krótkoterminowe
1. Należności od jednostek powiązanych
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) inne
2. Należności od pozostałych jednostek
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych świadczeń
c) inne
e)    dochodzone na drodze sądowej
W księgach rachunkowych prowadzona jest ewidencja analityczna każdego rodzaju należności, umożliwiająca bieżącą analizę i ocenę stanu należności w szczegółowym przekroju podmiotowym i przedmiotowym oraz prowadzenie odpowiednich działań windykacyjnych i monitorowanie ich skuteczności.
Zadaniem ewidencji w odniesieniu do należności jest w szczególności:
-    wyodrębnienie poszczególnych grup należności i roszczeń spornych,
-    odzwierciedlenie przebiegu rozliczeń należności,
-    ustalenie stanu należności i roszczeń spornych w przekroju poszczególnych kontrahentów,
-    wyodrębnienie dla potrzeb sprawozdawczości należności długoterminowych,
-    spełnienie innych wymogów związanych z funkcjami poszczególnych kont należności.
Kwoty i udział w strukturze aktywów należności stanowią istotne elementy dla oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, z uwzględnieniem porównania należności z zobowiązaniami.
W pasywach bilansu występują następujące pozycje zobowiązań:
1) Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania
I. Rezerwy na zobowiązania
1. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego
2. Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne
– długoterminowa
– krótkoterminowa
3. Pozostałe rezerwy
– długoterminowe
– krótkoterminowe
II.  Zobowiązania długoterminowe
1. Wobec jednostek powiązanych
2. Wobec pozostałych jednostek
a) kredyty i pożyczki
b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych
c) inne zobowiązania finansowe
d) inne
III.  Zobowiązania krótkoterminowe
1. Wobec jednostek powiązanych
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) inne
2. Wobec pozostałych jednostek
a) kredyty i pożyczki
b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych
c) inne zobowiązania finansowe
d) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
e) zaliczki otrzymane na dostawy
f) zobowiązania wekslowe
g) z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń
h) z tytułu wynagrodzeń
i) inne
Podobnie jak w przypadku należności, przedsiębiorstwa prowadzą w księgach rachunkowych ewidencję analityczną zobowiązań w wymaganych przekrojach dla umożliwienia prowadzenia różnego rodzaju analiz i ocen, w tym zwłaszcza zapewnienia terminowego regulowania płatności.
Wielkość zobowiązań w sumie bilansowej pasywów pozwala określić w jakim stopniu działalność przedsiębiorstwa jest finansowana kapitałami obcymi.
W ramach kontaktów z odbiorcami i dostawcami wyodrębnione są konta z tytułu dostaw i usług krajowych i zagranicznych.
Na kontach rozrachunkowych ujmuje się wszelkie należności i zobowiązania od momentu ich powstania aż do całkowitego rozliczenia. Konta rozrachunkowe nie przewidują podziału należności i zobowiązań na krótkoterminowe i długoterminowe w słowniku księgowych ze względu na zmieniającą się w czasie kwalifikację do tych grup należności i zobowiązań.
Do należności i zobowiązań długoterminowych zalicza się te, których data spłaty ostatniej raty przypada na okres dłuższy niż rok licząc od dnia bilansowego.
W praktyce księgowej stosuje się konta analityczne umożliwiające szczegółowy podział poszczególnych rodzajów należności i zobowiązań, odpowiednio do potrzeb bieżącego zarządzania nimi, a także opracowywania sprawozdań finansowych i sporządzania analiz ekonomicznych.
Zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów krótkoterminowych i długoterminowych figurują w grupie kont środków pieniężnych i rachunków bankowych.
Stany na kontach rozrachunków w porównaniu do majątku i do kapitałów własnych są istotnymi elementami oceny sytuacji finansowej, a w wypadku wystąpienia dużych zadłużeń przy braku środków pieniężnych sygnalizują ewentualne zagrożenia dla dalszej działalności i konieczność podjęcia odpowiednich działań interwencyjnych na rzecz uregulowania zaległych zobowiązań.

Rozrachunki jako odzwierciedlenie kontaktów przedsiębiorstwa z rynkiem
Przedsiębiorstwo jako jednostka gospodarcza funkcjonuje w krajowym systemie gospodarczym oraz niejednokrotnie w kontaktach z jednostkami zagranicznymi.
Kontrahentami przedsiębiorstwa są dostawcy materiałów, towarów i usług służących działalności operacyjnej oraz odbiorcy kupujący produkty, towary, materiały i usługi.
Kontakty gospodarcze w formie prowadzonych transakcji handlowych znajdują odpowiednie odzwierciedlenie jako należności i zobowiązania. W zależności od wielkości przedsiębiorstwa oraz rozmiaru i zakresu jego działalności gospodarczej ewidencja rozrachunków prowadzona jest z odpowiednią szczegółowością. Konta rozrachunków służą do ewidencji wszelkich krajowych i zagranicznych rozrachunków oraz roszczeń z tytułu dostaw materiałów, towarów i produktów, w tym robót i usług, a także zaliczek na poczet dostaw i usług, kaucji gwarancyjnych i zobowiązań z tytułu weksli własnych.
W jednostkach prowadzących szeroką i różnorodną działalność gospodarczą jest prowadzona odpowiednio rozbudowana ewidencja rozrachunków, obejmująca przede wszystkim niżej wymienione konta syntetyczne:
1.    Rozrachunki z odbiorcami krajowymi. Na koncie tym ewidencjonuje się rozrachunki i roszczenia z odbiorcami krajowymi z tytułu sprzedaży wyrobów, towarów i usług.
2.    Rozrachunki z dostawcami krajowymi. Na koncie tym ewidencjonuje się rozrachunki z dostawcami krajowymi z tytułu dostaw materiałów i towarów oraz usług. Na koncie tym nie ujmuje się rozrachunków związanych z realizacją inwestycji, zobowiązań wekslowych oraz wypłaconych dostawcom zaliczek.
3.    Rozrachunków z odbiorcami zagranicznymi. Na koncie tym ewidencjonuje się należności i roszczenia z tytułu rozrachunków z odbiorcami zagranicznymi za dostawy i usługi z wyłączeniem zaliczek. Ewidencję szczegółową do rozrachunków z odbiorcami zagranicznymi prowadzi się w walutach obcych i w walucie polskiej.
4.     Rozrachunki z dostawcami zagranicznymi. Na tym koncie ewidencjonuje się zobowiązania wobec dostawców za dostawy i usługi z wyłączeniem zaliczek i rozrachunków w zakresie inwestycji. Na koncie ujmuje się również otrzymane bonifikaty, opusty i skonta, odszkodowania, kary i odsetki zwłoki.
5.    Zaliczki otrzymane od odbiorców. Konto służy do ewidencji zaliczek otrzymanych od krajowych i zagranicznych odbiorców na poczet przyszłych dostaw i usług.
6.    Zaliczki wypłacone dostawcom. Konto służy do ewidencji zaliczek wypłaconych krajowym i zagranicznym dostawcom na poczet przyszłych dostaw i usług. Na koncie tym nie ujmuje się zaliczek i przedpłat wypłaconych w działalności inwestycyjnej. Analityka do kont zaliczkowych powinna obejmować w szczególności ewidencję każdego kontrahenta.
7.    Zobowiązania wekslowe. Konto służy do ewidencji zobowiązań, na pokrycie których jednostka wystawiła weksle własne. Ewidencja analityczna do w/w konta powinna zapewnić ujęcie poszczególnych weksli i ich cech.
Do wyżej wymienionych kont przedsiębiorstwo powinno prowadzić ewidencję analityczną, pozwalającą na ustalenie przebiegu rozrachunków i stanu należności, roszczeń oraz zobowiązań w odniesieniu do każdego kontrahenta,  a także wyodrębnienia należności i zobowiązań długoterminowych.
Ewidencja analityczna winna zapewniać możliwość bieżącej analizy i oceny stanu rozrachunków oraz sytuacji finansowej w tym zakresie. Dane syntetyczne i analityczne rozrachunków z jednostkami gospodarczymi powinny zatem służyć rozwijaniu kontaktów rynkowych oraz przeciwdziałaniu ewentualnym zagrożeniom w tym zakresie.
Poza kontami rozrachunkowymi z odbiorcami i dostawcami przedsiębiorstwo prowadzi także rozrachunki z :
1.    Urzędem Skarbowym z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych  i fizycznych,
2.    Urzędem Skarbowym z tytułu VAT,
3.    Zakładem Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek ZUS,
4.    Urzędem Celnym z tytułu cła, podatku akcyzowego, VAT oraz opłat manipulacyjnych,
5.    Urzędami Skarbowymi i innymi z tytułu podatku akcyzowego, podatku od nieruchomości, podatku od środków transportowych, opłat skarbowych  i innych.
Zadłużenia z tytułu podatków, ceł i innych rozrachunków i naliczone odsetki za zwłokę są symptomami sygnalizującymi trudną sytuację finansową przedsiębiorstwa.

. Stan rozrachunków a sytuacja finansowa przedsiębiorstwa
Stan rozrachunków jest istotnym czynnikiem określającym sytuację finansową przedsiębiorstwa.
Zdolność do terminowej regulacji zobowiązań jest odzwierciedleniem  dotacje unijne i wypłacalności jednostki. Ważną determinantą płynności finansowej jest zdolność do generowania gotówki oraz terminowość i pewność jej uzyskiwania, czyli zdolność do windykacji należności przez przedsiębiorstwo. W tej sferze gospodarki finansowej są kreowane warunki określające zdolność przedsiębiorstwa do spłaty różnego rodzaju długów. W związku z tym należności jako składniki aktywów oraz zobowiązania jako składniki pasywów są ujmowane w bilansie według kryterium terminów spłaty, a mianowicie jako należności i zobowiązania długoterminowe i krótkoterminowe.
Należności i zobowiązania krótkoterminowe to takie, których okres spłaty na dzień bilansowy jest nie dłuższy niż rok, natomiast dla należności i zobowiązań  długoterminowych okres ten wynosi  powyżej rok.
Kryteria te są w zasadzie zgodne z Międzynarodowym Standardem Rachunkowości nr 13 „Prezentacja bieżących aktywów i bieżących zobowiązań”, choć – jak stwierdza się w tym akcie – jednoznaczny podział aktywów i pasywów na bieżące (krótkoterminowe) i długoterminowe jest nie zawsze możliwy. W związku z powyższym w praktyce podział ten w wielu przypadkach bardziej opiera się na konwencji niż na jednej koncepcji.
Podział aktywów oraz zobowiązań na bieżące i długoterminowe zazwyczaj nie jest uważany za adekwatny w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstw o nieokreślonym lub długim cyklu operacyjnym.
Standard 13 ma na celu harmonizację rozwiązań stosowanych w przedsiębiorstwach, poprzez dogodny dla nich wybór sposobu określenia bieżących aktywów i pasywów w ich sprawozdaniach finansowych.
Minimum informacji wykazywanych w zakresie należności i zobowiązań określa Międzynarodowy Standard Rachunkowości nr 5 „ Informacje wykazane w sprawozdaniach finansowych”. Zgodnie z tym standardem, w ramach zobowiązań bieżących należy przedstawiać oddzielnie podane następujące pozycje:
•    bieżące raty długoterminowych zobowiązań,
•    zobowiązania wobec dostawców z tytułu obrotu handlowego:
a)    zobowiązania wobec zarządu,
b)    zobowiązania wewnętrzne,
c)    zobowiązania wobec spółek stowarzyszonych,
d)    zobowiązania z tytułu podatków od dochodów,
e)    zobowiązania z tytułu dywidend,
f)    inne zobowiązania oraz rozliczenia międzyokresowe bierne.
•    kredyty bankowe i salda kredytowe na bankowych rachunkach bieżących.
W ramach majątku trwałego należy wykazywać długoterminowe należności z tytułu:
    należności od zarządu,
    należności od odbiorców i dostawców z tytułu obrotu handlowego,
    należności wewnętrzne,
    należności od spółek stowarzyszonych,
    inne należności.
W ramach majątku obrotowego zobowiązania długoterminowe powinny być prezentowane według następujących pozycji:
•    pożyczki wewnętrzne,
•    pożyczki zabezpieczone,
•    pożyczki niezabezpieczone,
•    pożyczki od spółek stowarzyszonych.
W bilansie dla jednostek, którego wzorzec stanowi załącznik nr 1 do ustawy o rachunkowości, przyjęto następujący układ informacyjny dla zobowiązań i należności.
AKTYWA
A. Aktywa trwałe
I. Wartości niematerialne i prawne
1. Koszty zakończonych prac rozwojowych
2. Wartość firmy
3. Inne wartości niematerialne i prawne
4. Zaliczki na wartości niematerialne i prawne
II. Rzeczowe aktywa trwałe
1. Środki trwałe
a) grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu)
b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej
c) urządzenia techniczne i maszyny
d) środki transportu
e) inne środki trwałe
2. Środki trwałe w budowie
3. Zaliczki na środki trwałe w budowie
III. Należności długoterminowe
1. Od jednostek powiązanych
2. Od pozostałych jednostek
IV. Inwestycje długoterminowe
1. Nieruchomości
2. Wartości niematerialne i prawne
3. Długoterminowe aktywa finansowe
a) w jednostkach powiązanych
– udziały lub akcje
– inne papiery wartościowe
– udzielone pożyczki
– inne długoterminowe aktywa finansowe
b) w pozostałych jednostkach
– udziały lub akcje
– inne papiery wartościowe
– udzielone pożyczki
– inne długoterminowe aktywa finansowe
4. Inne inwestycje długoterminowe
V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe
1. Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego
2. Inne rozliczenia międzyokresowe
B. Aktywa obrotowe
l. Zapasy
1. Materiały
2. Półprodukty i produkty w toku
3. Produkty gotowe
4. Towary
5. Zaliczki na dostawy
II. Należności krótkoterminowe
1. Należności od jednostek powiązanych
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) inne
2. Należności od pozostałych jednostek
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych świadczeń
c) inne
d) dochodzono na drodze sądowej
III. Inwestycje krótkoterminowe
1. Krótkoterminowe aktywa finansowe
a) w jednostkach powiązanych
– udziały lub akcje
– inne papiery wartościowe
– udzielone pożyczki
– inne krótkoterminowe aktywa finansowe
b) w pozostałych jednostkach
– udziały lub akcje
– inne papiery wartościowe
– udzielone pożyczki
– inne krótkoterminowe aktywa finansowe
c) środki pieniężne i inne aktywa pieniężne
– środki pieniężne w kasie i na rachunkach
– inne środki pieniężne
– inne aktywa pieniężne
2. Inne inwestycje krótkoterminowe
IV. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe
PASYWA
A. Kapitał (fundusz) własny
l. Kapitał (fundusz) podstawowy
II. Należne wpłaty na kapitał podstawowy (wielkość ujemna)
III. Udziały (akcje) własne (wielkość ujemna)
IV. Kapitał (fundusz) zapasowy
V. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny
VI. Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe
VII. Zysk (strata) z lat ubiegłych
VIII. Zysk (strata) netto
IX. Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielkość ujemna)
B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania
I. Rezerwy na zobowiązania
1. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego
2. Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne
– długoterminowa
– krótkoterminowa
3. Pozostałe rezerwy
– długoterminowe
– krótkoterminowe
II. Zobowiązania długoterminowe
1. Wobec jednostek powiązanych
2. Wobec pozostałych jednostek
a) kredyty i pożyczki
b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych
c) inne zobowiązania finansowe
d) inne
III. Zobowiązania krótkoterminowe
1. Wobec jednostek powiązanych
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) inne
2. Wobec pozostałych jednostek
a) kredyty i pożyczki
b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych
c) inne zobowiązania finansowe
d) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
e) zaliczki otrzymane na dostawy
f) zobowiązania wekslowe
g) z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń
h) z tytułu wynagrodzeń
i) inne
3. Fundusze specjalne
IV. Rozliczenia międzyokresowe
1. Ujemna wartość firmy
2. Inne rozliczenia międzyokresowe
– długoterminowe
– krótkoterminowe.
Należności i roszczenia umorzone, nieściągalne i przedawnione nie są zaliczane do aktywów. Wymagają one odpisów w ciężar rezerw, jeśli były takie uprzednio na ten cel utworzone, lub w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych.
Zobowiązania przedawnione lub umorzone odpisuje się na dobro pozostałych przychodów operacyjnych. W informacji dodatkowej jednostka wykazuje zobowiązania warunkowe wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej.