Wypłata tej kwoty jako element wynagrodzenia pracownika będzie stanowiła dla pracownika przychód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych tak jak od wynagrodzenia. Przekazanie tej kwoty przed podpisaniem umowy o pracę i zaliczenie tego wydatku do kosztów uzyskania przychodu jest dość ryzykowne. Natomiast pożyczka w takim przypadku jest neutralna podatkowo.

Jeżeli przekazane pieniądze będą stanowiły wynagrodzenie pracownika, a obowiązek ich zapłaty wynikałby wprost z zawartej umowy o pracę, to koszty te będą stanowiły koszty uzyskania przychodu. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że organy skarbowe mogą dowodzić, iż nie ma związku pomiędzy przekazaniem kwoty na zapłatę odszkodowania z tytułu złamania zakazu konkurencji przez pracownika a możliwością uzyskania przychodu (na podstawie art. 15 ust. 1 updop). O sposobie i wysokości wynagrodzenia pracownika decyduje pracodawca, a zapisy umowy o pracę powinny stanowić podstawę umożliwiającą zaliczenie składników wynagrodzenia do kosztów podatkowych. Inaczej mogłoby być w przypadku przelania tej kwoty przyszłemu pracownikowi przed zatrudnieniem. W takim przypadku wydaje się, że związek pomiędzy poniesieniem tego wydatku a przychodami spółki jest niewielki i mógłby być skutecznie zakwestionowany przez organy skarbowe.

Udzielenie pożyczki na zapłatę odszkodowania

Jeżeli uznają Państwo, że kwota przekazana przyszłemu pracownikowi powinna zostać Państwu zwrócona, to powinni Państwo zawrzeć umowę pożyczki. Pożyczka jest neutralna podatkowo. Oznacza to, że do przychodów nie należy zaliczać otrzymanych lub zwróconych pożyczek, z wyjątkiem skapitalizowanych odsetek od tych pożyczek. Wobec tego udzielenie pożyczki (jeżeli chodzi o samą jej kwotę) nie wywołuje skutków podatkowych. Kwota pożyczki nie jest zaliczana do kosztów podatkowych, a zwracane raty nie są przychodem.

Przez umowę pożyczki udzielający pożyczki zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i w tej samej ilości (art. 720 § 1 k.c).

Przychodem będą jednak odsetki od udzielonej pożyczki. Należy jednak podkreślić, że nie muszą Państwo ustalać oprocentowania. Nieoprocentowana pożyczka będzie rodziła konieczność wykazania przychodu pracownika z tytułu nieodpłatnego świadczenia (czyli w wysokości odsetek). W orzecznictwie można spotkać się z opiniami, że w takich przypadkach należy wykazać przychód w wysokości odsetek bankowych, które pożyczkobiorca zapłaciłby bankowi (wyrok NSA z 8 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA/Kr 509/98, niepubl.)

Gazeta Prawna, 2010.08.20

2.    Jednostka gospodarcza prowadzi działalność w celu osiągnięcia dodatniego wyniku finansowego czyli zysku, który powoduje zwiększenie kapitału własnego.

3.    Czynniki kształtujące wynik finansowy netto (zysk /strata) to:
a)    koszty – wpływające ujemnie na wynik finansowy,
b)    przychody – wpływające dodatnio na wynik finansowy,
c)    wyniki nadzwyczajne:
•    straty nadzwyczajne – wpływające ujemnie na wynik finansowy,
•    zyski nadzwyczajne – wpływające dodatnio na wynik finansowy,
d)    podatek dochodowy  – wpływający ujemnie na wynik finansowy.

Podatek dochodowy wystąpi tylko w przypadku dodatniego wyniku finansowego brutto tzn. zysku brutto.

4.    Wyjaśnienie pojęć:
a)    koszty – to wyrażone wartościowo celowe zużycie rzeczowego majątku trwałego i obrotowego, wartości niematerialnych i prawnych, wynagrodzenia pracowników i narzuty na nie, usługi obce, opłaty i podatki o charakterze kosztowym oraz kary, odsetki za zwłokę i odszkodowania,
b)    przychody – to należne lub uzyskane kwoty z tytułu sprzedaży wyrobów gotowych, usług, towarów, składników majątku, otrzymane dary, odszkodowania, kary i odsetki,
c)    wyniki nadzwyczajne – to finansowe skutki zdarzeń powstających niepowtarzalnie, poza zwykłą działalnością jednostki, a szczególnie spowodowanych zdarzeniami losowymi, zaniechaniem lub zawieszeniem pewnego rodzaju działalności oraz postępowaniem układowym lub naprawczym,
d)    podatek dochodowy – to jedna z form obowiązkowego obciążenia (zmniejszenia) wyniku finansowego:
•    obliczany od wyniku brutto po uwzględnieniu korekt wynikających z ustawy o podatku dochodowym, czyli od dochodu,
•    w celu ustalenia zaliczki na podatek dochodowy, dochód jednostki ustala się w sposób pozaksięgowy,
•    odprowadzany jest co miesiąc do urzędu skarbowego w formie zaliczkowej,
•    zaliczka na podatek dochodowy obliczana jest jako suma procentowa od dochodu osiągniętego za okres od początku roku do końca danego miesiąca,
•    na koniec roku ustala się odpis wyrównawczy, który jest różnicą podatku dochodowego za cały rok obrotowy i naliczonych zaliczek.

5.    Wynik finansowy netto jednostki ustalany jest w sposób księgowy na koncie „Wynik finansowy”.

6.    Charakterystyka konta „Wynik finansowy”:
a)    konto to jest kontem pasywnym:
•    zwiększenia księguje się po stronie „Ma”,
•    zmniejszenia księguje się po stronie „Wn”.
b)    saldo tego konta wykazywane jest w bilansie w pasywach jako składnik kapitałów własnych,
c)    konto „Wynik finansowy” służy do ustalenia wyniku netto tzn. wyniku brutto pomniejszonego o jego obowiązkowe obciążenia,
d)     konto „Wynik finansowy” jest kontem wynikowo-bilansowym, ponieważ ustala się na nim wynik netto jednostki, który prezentowany jest w bilansie.

7.    Saldo konta „Wynik finansowy”, zarówno zysk jak i strata, wykazywane są w bilansie jako pozycja pasywów, szczegółowo pozycja kapitałów własnych. Zysk jest wielkością dodatnią, natomiast strata to wielkość ujemna wykazywana w bilansie z arytmetycznym znakiem.

8.    Zysk netto podlega podziałowi na przykład na: dywidendy, zasilenie kapitałów zapasowego i rezerwowego, na nagrody i premie. Strata netto podlega pokryciu z kapitału własnego.

9.    W celu dostarczenia szczegółowych informacji o kategoriach kształtujących wynik finansowy dokonano pionowego podziału konta „Wynik finansowy” wydzielając z niego konta:
a)    przychodów,
b)    kosztów,
c)    zysków nadzwyczajnych,
d)    strat nadzwyczajnych,
e)    podatku dochodowego.

Do ewidencji poszczególnych pozycji przeznaczono odrębne konta.

10.    Konta, które powstały w wyniku pionowego podziału konta „Wynik finansowy” nazywa się kontami wynikowymi, ponieważ służą do szczegółowego przedstawienia wielkości wpływających na wynik netto danej jednostki.

11.    Funkcjonowanie kont powstałych w wyniku podziału konta „Wynik finansowy” :

Przeksięgowania na konto „Wynik finansowy” dokonywane są na koniec roku obrotowego pod datą 31.12. XXXX.

12.    Konta wynikowe zaliczane do kont pozabilansowych to również konta korygujące, ponieważ ujmują korekty czyli zmiany dodatnie i ujemne kapitałów (funduszy) własnych.

13.    Charakterystyka kont wynikowych:
a)    konta te nie posiadają stanów początkowych na początek roku obrotowego,
b)    konta wynikowe otwiera się księgując na nich pierwszą operację dotyczącą danego zagadnienia,
c)    bieżące księgowanie operacji wynikowych powoduje kumulowanie się obrotów na kontach,
d)    ewidencja operacji wynikowych na kontach prowadzona jest do końca roku obrotowego,
e)    na koniec roku obrotowego obroty z kont wynikowych przenoszone są na konto „Wynik finansowy”, dlatego konta wynikowe nie posiadają sald końcowych na koniec roku obrotowego,
f)    wynik finansowy w sposób księgowy ustala się tylko na koniec roku obrotowego.
14.    Kategorie przychodów i kosztów są bardzo złożone, dlatego w celu dostarczenia szczegółowych informacji dokonuje się ich poziomego podziału.

15.    Klasyfikacja przychodów:
a)    przychody operacyjne – są wynikiem podstawowej inaczej zwykłej działalności jednostki, przychody operacyjne dzielą się na:
•    przychody ze sprzedaży; są wynikiem działalności jednostki związanej bezpośrednio z biura rachunkowe jej podstawowymi zadaniami, wyróżnia się:
-    przychody ze sprzedaży wyrobów gotowych ,
-    przychody ze sprzedaży usług,
-    przychody ze sprzedaży towarów,
-    przychody ze sprzedaży materiałów.
•    pozostałe przychody operacyjne; nie są związane bezpośrednio z podstawową działalnością jednostki np. otrzymane darowizny, przychody ze sprzedaży środków trwałych.
b)    przychody finansowe; są wynikiem przeprowadzonych operacji finansowych np. przychody ze sprzedaży papierów wartościowych, odsetki od udzielonych pożyczek, odsetki od środków pieniężnych ulokowanych na rachunkach bankowych.

16.    Klasyfikacja kosztów:
a)    koszty operacyjne; są ponoszone podczas realizacji podstawowej działalności jednostki, koszty operacyjne dzielą się na:
•    koszty zwykłej działalności operacyjnej; są ponoszone w jednostce podczas realizacji zadań związanych bezpośrednio z jej podstawową działalnością,
•    pozostałe koszty operacyjne; nie są związane bezpośrednio z  podstawową działalnością jednostki np. przekazane darowizny, koszty związane ze sprzedażą środków trwałych, odszkodowania, kary, grzywny.
b)    koszty finansowe; są ponoszone podczas realizacji operacji finansowych np. wartość sprzedanych papierów wartościowych po cenie nabycia, odsetki i prowizje od zaciągniętych kredytów i pożyczek.

17.    Koszty zwykłej działalności operacyjnej jako kategoria najbardziej złożona podlegają dalszemu podziałowi.

18.    Układ kosztów według rodzajów dzieli koszty na koszty proste, a następnie łączy je w jednorodne grupy uwzględniając ich treść ekonomiczną. Koszty proste to takie, których nie da się rozłożyć na elementy składowe.

19.    Otrzymane w wyniku takiego podziału konta tworzą układ rodzajowy kosztów, który obejmuje następujące pozycje:
a)    zużycie materiałów i energii – koszt zużycia: materiałów podstawowych, pomocniczych, biurowych, energii elektrycznej, cieplnej, paliw stałych, płynnych i gazowych, zakupione czasopisma, wydawnictwa periodyczne i informacyjne,
b)    usługi obce – koszt usług świadczonych przez inne jednostki: usługi transportowe, remontowe, łączności, dozoru mienia i usługi najmu,
c)    opłaty i podatki – opłaty: sądowe, notarialne, skarbowe oraz doradca podatkowy o charakterze kosztów np. podatek od nieruchomości,
d)    wynagrodzenia – płace na rzecz pracowników: wynagrodzenia pieniężne, wartość świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty,
e)    świadczenia na rzecz pracowników – koszty świadczeń na rzecz pracowników: składki z tytułu ubezpieczeń społecznych i funduszu pracy oraz funduszu gwarantowanych świadczeń pracowniczych, odpisy na zakładowy fundusz świadczeń socjalnych, świadczenia z tytułu bezpieczeństwa i higieny pracy,
f)    amortyzacja – koszty zużycia środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych,
g)    pozostałe koszty – np. koszty z tytułu podróży służbowych, koszty reprezentacji i reklamy, ubezpieczenia majątkowe.

20.    Do ewidencji kosztów z uwzględnieniem ich struktury rodzajowej służy zespół 4 – Koszty według rodzajów i ich rozliczenie.

21.    W małych jednostkach gospodarczych można ograniczyć ewidencję kosztów tylko do układu rodzajowego. W większych jednostkach układ rodzajowy może być stosowany jako jeden z kilku przekrojów kosztów. W takim wypadku będzie on tylko wstępnym ujęciem kosztów.

22.    W jednostkach gospodarczych, w których przedmiot działalności jest różnorodny koszty dzieli się na grupy o wspólnych cechach według:
a)    typów działalności np.:
•     koszty działalności podstawowej:
-    koszty działalności produkcyjnej,
-    koszty działalności usługowej,
-    koszty działalności handlowej.
•    koszty działalności pomocniczej,
•    koszty ogólnego zarządu (ogólnozakładowe).
b)    faz (funkcji) wynikających z rodzaju prowadzonej działalności np.:
•    w jednostkach handlowych wymienia się:
-    koszty zakupu,
-    koszty magazynowania,
-    koszty sprzedaży,
-    koszty ogólne.
•    w jednostkach produkcyjnych wymienia się:
-    koszty zaopatrzenia,
-    koszty produkcji,
-    koszty sprzedaży,
-    koszty ogólne.
c)    miejsc powstawania kosztów np.:
•     koszty poszczególnych wydziałów produkcyjnych,
•    koszty zarządu.
d)    sposobu odnoszenia na produkty pracy inaczej według nośników kosztów:
•    koszty bezpośrednie (odnoszone na dany produkt na podstawie dowodów źródłowych),
•    koszty pośrednie (nie da się ich odnieść bezpośrednio na poszczególne produkty, podział tych kosztów prowadzony jest za pomocą kluczy podziałowych).

23.    Na podstawie wymienionych klasyfikacji tworzy się w jednostkach gospodarczych układy kosztów:
a)    nośnikowy, który grupuje koszty bezpośrednie,
b)    funkcjonalno-podmiotowy, który służy do ewidencji kosztów pośrednich według miejsc ich powstawania, uwzględniając komórki organizacyjne jednostki i ich funkcje (układ ten dostosowany jest do struktury organizacyjnej jednostki),
c)    kalkulacyjny, obejmuje układ nośnikowy i podmiotowo – funkcjonalny.

24.    W przeciwieństwie do układu rodzajowego wspólnego dla wszystkich jednostek prowadzących różną działalność gospodarcza. układ funkcjonalno-podmiotowy jest charakterystyczny, odrębny dla każdej jednostki.

25.    Do ewidencji kosztów według miejsc ich powstawania (układ funkcjonalno-podmiotowy) i nośników (układ nośnikowy) służy zespól 5 – Koszty według typów działalności i ich rozliczenie.

26.    W zależności od postanowień danej Jednostki gospodarczej ewidencja kosztów prowadzona jest w jednym z trzech wariantów:
a)    wariant pierwszy – ewidencja kosztów w układzie rodzajowym (zespół 4); stosowany w jednostkach prowadzących jednorodną działalność gospodarczą i posiadających nie rozbudowaną strukturę organizacyjną,
b)    wariant drugi – ewidencja kosztów w układzie funkcjonalno – podmiotowym i nośnikowym (zespół 5); stosowany w jednostkach prowadzących różną działalność gospodarczą i posiadających rozbudowaną  strukturę organizacyjną,
c)    wariant trzeci    – wstępna ewidencja kosztów w układzie rodzajowym (zespół 4), a następnie rozliczenie kosztów na konta układu funkcjonalno – podmiotowego i nośnikowego (zespół 5) za pośrednictwem konta „Rozliczenie kosztów”; wariant, ten dostarcza najwięcej informacji na temat kosztów.

27.    Ewidencję kosztów i przychodów reguluje zasada memoriałowa według, której koszty i przychody powstają w momencie ich wystąpienia niezależnie od terminu ich regulacji.

28.    Podczas ustalania wyniku finansowego obowiązuje zasada współmierności przychodów i kosztów:
a)    współmierność czasowa nakazuje uwzględnianie podczas ustalania wyniku finansowego przychodów i kosztów dotyczących tego samego okresu,
b)    współmiemość przedmiotowa nakazuje uwzględnianie podczas ustalania wyniku finansowego przychodów i tylko tych kosztów, które są źródłem ich uzyskania a nie wszystkich poniesionych w danym czasie.

Optymalizowanie wykorzystywania środków trwałych – działanie zmierzające do poszukiwania najkorzystniejszego postępowania z punktu widzenia przyjętego kryterium.
Wskaźniki wykorzystywania środków trwałych:
1.    ekonomiczny – charakteryzują produktywność środków trwałych przez uzyskane wyniki produkcyjne i finansowe
2.    techniczno-ekonomiczne – określają ekonomiczność niektórych rozwiązań  technicznych
3.    techniczne – dotyczą parametrów technicznych.
Produktywność – relacja produkcji wytworzonej w ciągu roku do wielkości środków trwałych w danym okresie.
Rodzaje wskaźnika produktywności:
1.    globalny – uwzględnia wszystkie zasoby trwałe podmiotu, bez względu na ich rodzaj i charakter działalności
2.    ogólny – zawiera jedynie wartość produkcyjnych zasobów trwałych, które związane są z procesami wytwórczymi
3.    cząstkowy – obejmuje efektywność tej grupy majątkowej, która stanowi mobilną część i aktywnie wpływa na proces produkcyjny.
Amortyzacja – wypływa z ekonomicznej formy z ruchu okrężnego obrotu środków trwałych w procesie reprodukcji. Wyraża się realnym procesem oddzielenia części wartości od funkcjonalnych środków trwałych w wyniku ich produkcyjnego wykorzystania.
Funkcje amortyzacji:
1.    miernik wartości przenoszony przez środki trwałe na produkt
2.    czynnik określający udział wartości przeniesionej w kosztach produkcji
3.    narzędzia stopniowego akumulowania pieniężnego odpowiednika tej wartości na reprodukcję środków trwałych
Stawki (normy) amortyzacji – ilościowo określone parametry wykorzystywane do obliczania wartości odpisów amortyzacyjnych od środków trwałych w ciągu danego okresu.
Odpisy amortyzacyjne – odzwierciedlają zużycie środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, które wykorzystywane są  w prowadzonej działalności podmiotów.
Metody amortyzacji:
1.    proporcjonalna (liniowa) – wysokość odpisów amortyzacyjnych jest jednakowa w ciągu całego okresu eksploatacji
2.    degresywna – wysokość stawek maleje w miarę upływu czasu
3.    progresywna – amortyzacja wrasta w miarę okresu użytkowania środków trwałych.
Formy reprodukcji prostej:
1.    całkowita – zastąpienie zużytych fizycznie lub moralnie zasobów majątkowych nowymi egzemplarzami tego samego lub podobnego rodzaju.
2.    rozszerzona – powiększenie wartości obiektu majątku trwałego, która powoduje wzrost jego wolumenu w postaci rzeczowej.
Dekapitalizacja – obniżenie wartości zasobów majątkowych w wyniku nie pokrywania bieżącej likwidacji (zużycia) przez inwestycje odtworzeniowo-modernizacyjne i kapitalne remonty.
Formy dekapitalizacji:
1.    absolutna – zmniejszenie zasobów majątku trwałego na skutek pełnego ich zużycia (likwidacji) i nie odtworzenia.
2.    Względna zmniejszenie wartości użytkowej środków trwałych wskutek częściowego ich zużycia.
GOSPODAROWANIE MAJĄTKIEM OBROTOWYM
Składniki majątku obrotowego: zapasy, gotówka, krótkoterminowe papiery wartościowe, nie rozliczone zaliczki na poczet dostaw zapasów w przyszłych okresach, rozliczenia międzyokresowe, należności.
Czas ich uczestnictwa w procesach gospodarczych zależy od przebiegu procesu produkcji, terminowości regulowania rozrachunków i innych. Jest on w mniejszym stopniu obciążony ryzykiem inwestycyjnym i bardziej elastyczny niż majątek trwały.
Majątek obrotowy # Kapitał obrotowy
Rodzaje kapitału obrotowego:
1.    brutto – równowartość majątku obrotowego, a więc aktywów bieżących pb-a
2.    netto
•    różnica między majątkiem obrotowym pb-a i jego zobowiązaniami bieżącymi
•    różnica między kapitałem stałym a majątkiem trwałym
Kapitał stały – kapitał własny powiększony o kapitał obcy długoterminowy.
Składniki zapasów – wartość surowców i materiałów w magazynach, produkcji w toku, wyrobów gotowych, zapłaconych zaliczek na poczet przyszłych dostaw materiałów i towarów.
Zapasy są zabezpieczeniem dla prawidłowego przebiegu procesów wytwórczych, handlowych i usługowych.
•    całkowite eliminowanie zapasów nie jest możliwe (niekorzystne)
•    dąży się do utrzymania zapasów na możliwie najniższym poziomie
•    charakteryzują się one najniższym stopniem płynności składników majątku obrotowego
•    należy zmierzać do ich optymalnego poziomu
Koszty (wady) nadmiernych zapasów:
1.    zamrożenia kapitału
2.    ubezpieczenia
3.    zużycia się i starzenia zapasów
Korzyści (zalety) nadmiernych zapasów:
1.    szybka realizacja zamówień
2.    ciągłość sprzedaży
3.    mniejsza wrażliwość na wzrost cen
4.    uniknięcie zakłóceń w produkcji w przypadku niesolidności dostawców
Etapy gospodarowania zapasami:
1.    ustalenie optymalnego rozmiaru zakupu zapasów ORZ
2.    ustalenie poziomu odnowy zapasów
3.    ogólna efektywność gospodarowania zapasami
Optymalny rozmiar zakupu – punkt przecięcia się krzywych rosnących i malejących kosztów utrzymania zwiększonego stanu zapasów.
•    rosnące koszty otrzymania zapasów (magazynowania, zamrożenia kapitału, ubezpieczenia itd.)
•    malejące koszty składania zamówień, ich realizacji, utraty rabatu od wielkości zamówień i koszty wyczerpania się zapasów.

Optymalna wielkość zamówień
ORZ =
S – wielkość rocznej sprzedaży
C1- jednostkowy koszt zmienny zapasów
C2- stały koszt jednego zamówienia
Optymalny rozmiar zakupu (ORZ) – teoretyczny model, gdyż nie można dokładnie przewidzieć wielkości sprzedaży i nie można wpłynąć na terminowość dostaw.
Punkt odnowy (punkt złożenia kolejnego zamówienia) POZ – to graniczny poziom zapasów, przy którym należy złożyć kolejne zamówienie na ich dostawę.
POZ = [przeciętne zużycie w czasie dostawy (dzień, tydzień)  czas dostawy] + zapas bezpieczeństwa
Zapas bezpieczeństwa – uwzględnia się w celu zagwarantowania ciągłości produkcji, ale tylko w przypadku niesprawdzonych lub niesolidnych dostawców oraz zmiennego zużycia zapasów.
Gdy zapas wyrobów w drodze to punkt kolejnego zamówienia liczymy:
PZKZ = [czas wynagrodzenia w tygodniach  tygodniowe zużycie] – wyroby w drodze
Koncepcje gospodarowania zapasami:
•    metoda Kaizena
•    metoda regulacji produkcji MRP I i MRP II
•    koncepcja elastycznego systemu produkcyjnego EST
•    technologia grupowania
•    strategia „just in time” – zakłada wyprodukowanie każdego elementu wyrobu finalnego dokładnie na czas jego montażu i jego nakład odpowiada zamówieniom (popytowi rynkowemu). Celem jest skrócenie cyklu wytwarzania wyrobu, minimalizacja zapasów materiałowych.
Ograniczenia wdrożenia systemu „just in time”
•    techniczno-produkcyjnej (odpowiednie maszyny i technologie)
•    organizacyjnej (produkcja i praca)
•    osobowej (kwalifikacja personelu).
Ocena efektywności gospodarowania zapasami
Szybkość obrotu danego składnika świadczy o długości okresu unieruchomienia środków pieniężnych ukrytych w tym składniku.
•    wskaźnik rotacji obrotu zapasów w ryzach i w dniach (w dniach im wyższy tym gorzej, w ryzach odwrotnie)
•    wskaźnik zapasów w strukturze majątkowej pb-a
Należności – wielkość sprzedanych wyrobów gotowych, usług, towarów itp.  za które jeszcze nie otrzymano zapłaty.
Kredyt manipulacyjny – kilkudniowe odroczenie terminu spłaty należności ze względu na konieczność sprawdzenia zgodności faktury z zamówieniem i dostawą oraz dokonania przelewu przez bank.
Kredyt handlowy (kupiecki) – celowe finansowanie zapasów odbiorcy; odroczenie zazwyczaj na okres 30, 45 lub 60 dni terminu spłaty należności.
Decyzje zarządzania kredytami dotyczą:
1.    okresu kredytowania
2.    instrumentów kredytowania (formy prawnej)
3.    wyboru metody określania zdolności kredytowej kontrahenta (reguła „5C” – charakter klienta, kapitał, zdolność do zapłaty, dodatkowe zabezpieczenia, elastyczność)
4.    sposobu inkasowania należności
5.    bodźców zwiększających udział kontrahentów płacących natychmiast.
Skutki polityki kadrowej:
1.    korzyści (wzrost przychodów ze sprzedaży)
2.    straty (przyrost kosztów w wyniku finansowania zapasów odbiorcy, ryzyko błędnej oceny zdolności kredytowej odbiorcy).
Efekty posiadania należności:
•    powstanie tzw papierowego zysku lub straty działalności operacyjnej
•    zmniejszenie przychodów ze sprzedaży (zysku) w wyniku nadmiernej ostrożności,
Metoda analizy przyrostowej – służy do wyboru modelu polityki kredytowej pb-a. Zestawia się przyrost zysku wynikającego ze wzrosty sprzedaży ze wzrostem kosztów wynikających z kredytowania odbiorcy.
Windykacja należności – stosowana poprzez upomnienia telefoniczne i listowe, faktoring, zlecenia firm specjalizujących się w tym zakresie.
Ocena efektywności zarządzania należnościami
•    wskaźnik rotacji należności w ryzach i dniach (w dniach im wyższy tym lepiej, w ryzach odwrotnie)
•    wskaźnik udziału należności w strukturze majątkowej pb-a.

Środki pieniężne – gotówka w kasie pb-a odszkodowania koszalin, na rachunkach bankowych, krótkoterminowe papiery wartościowe. Są  łatwo zbywalne i często zastępują gotówkę przy bezpośredniej regulacji zobowiązań.
Zarządzanie środkami pieniężnymi sprowadza się do ograniczenia ich wielkości do poziomu optymalnego, który nie ogranicza prowadzenia działalności gospodarczej oraz podnosi jej zyskowność.
Bieżące zarządzanie gotówką dąży do:
•    regulowania zobowiązań w terminie
•    lokowania nadwyżek środków pieniężnych z korzyścią
•    pozyskiwania najtańszych źródeł finansowania niedoborów.
Racjonalne zarządzanie gotówką -  wymaga określenia optymalnej wielkości okresowego podejmowania gotówki (optymalnego rozmiaru gotówki – ORG). Minimalizuje on koszt alternatywny utrzymania nadmiernego jej poziomu w pb-e oraz maksymalizuje zysk z tytułu lokaty nadwyżki gotówki w papierach wartościowych.
Modele ustalenia optymalnego rozmiaru gotówki ORG:
1.    Model Williama Baumola – służy do ustalenia optymalnego salda gotówkowego w znanym i stabilnym otoczeniu pb-stwa.
2.    Model Millera – Orra – służy do ustalenia optymalnego salda  gotówkowego w zmiennym i złożonym otoczeniu pb-stwa, gdy przewidywane wpływy gotówkowe są niepewne.
Utrzymanie racjonalnego stanu środków pieniężnych umożliwia:
•    terminową spłatę zobowiązań,
•    nowe inwestycje,
•    pełniejsze wykorzystywanie mocy produkcyjnej i osiągnięcie lepszych wyników finansowych,
•    rozwinięcie sprzedaży leasingowej,
•    obniżenie kosztów w wyniku uzyskiwania upustów cenowych,
•    łatwiejszy dostęp do dodatkowych przychodów finansowych z krótkoterminowych lokat,
•    harmonijny przepływ gotówki nawet w nieprzewidzianych sytuacjach, powodujących trudności w generowaniu przychodów pieniężnych.
Strategie zapewniające płynność finansową przedsiębiorstwa:
•    konserwatywna – polega na utrzymywaniu stosunkowo wysokich stanów gotówki, zapasów, materiałów i surowców do produkcji oraz wyrobów gotowych, jak też stosowanie liberalnej polityki w stosunku do odbiorców.
•    agresywna  – polega na minimalizowaniu poziomu składników rzeczowych aktywów oraz stosowaniu bardziej restrykcyjnej polityki kredytowej w odniesieniu do odbiorców.
•    umiarkowana – utrzymuje zapasy na przeciętnym poziomie. W zakresie gotówki prowadzi tzw. politykę „magazynowania płynności” czyli utrzymania zamiast gotówki płynnych papierów wartościowych, które są nabywane, gdy pb-stwo posiada rezerwy finansowe. Prowadzi to do złagodzenia własnej polityki kredytowej wobec odbiorców, minimalizacja ryzyka i kosztów zaangażowania kapitału obrotowego.
WZROST I ROZWÓJ PRZEDSIĘBIORSTWA
Wzrost przedsiębiorstwa – wyraża się na ogół długookresowym powiększeniem określonej cechy mierzalnej, którą możemy wyrazić ilościowo w jednostkach miary.
Wzrost pb-stwa w wąskim znaczeniu – mierzalna, ilościowa zmiana pb-stwa w dłuższym okresie, którą możemy obliczyć w oparciu o dane statystyczne.
Wzrost pb-stwa w szerokim znaczeniu – całość przeobrażeń pb-stwa w dłuższym (5-7 letni okres) obejmujący wzrost w ścisłym znaczeniu oraz przeobrażenia jakościowe.
Wzrost zerowy – utrzymywanie się obrotów pb-stwa na jednym poziomie (okres stabilizacji, stagnacji).
Wzrost ujemny – okres spadku obrotów, czasem kończący się likwidacją czy upadłością pb-stwa.
Wartość rynkowa pb-stwa – jest na ogół wyższa lub niższa od jego wyceny bilansowej. O wartości rynkowej pb-stwa decydują m. in. jakość i nowoczesność produkcji i wyrobów, pozycja na rynku, innowacje, dobrej jakości kadra kierownicza, patenty, dobre imię w opinii publicznej.

Strategie wzrostu (drogi wzrostu) pb-stwa:
•    wewnętrzna – rozrastanie się pb-stwa od wewnątrz w drodze np. nowych inwestycji (np. instalowanie dodatkowych maszyn i urządzeń, budowa nowych obiektów,
•    zewnętrzna – łączenie się z innymi pb-stwami względnie na przyłączaniu innych, dotąd samodzielnych pb-stw lub ich części. Może on być osiągany przez:
a)    kooperację – wchodzenie pb-stwa w mniej lub bardziej trwałe związki z innymi pb-stwami, przy zachowaniu ekonomicznej i prawnej samodzielności partnerów,
b)    koncentrację – trwałe łączenie się z innymi pb-stwami dla wspólnego prowadzenia całej działalności gospodarczej pod jednolitym kierownictwem, zachowanie osobowości prawnej.
INWESTYCJE I FINANSE PRZEDSIĘBIORSTWA
Inwestowanie – związane z wydatkowaniem środków finansowych, ponoszenie nakładów.
Inwestycja – celowe wydatkowanie środków inwestora (także pb-stwa) skierowane na zwiększenie dochodów.
Cechy inwestycji:
-    długookresowe związanie środków finansowych,
-    skala ponoszonych nakładów jest znacznie większa niż w codziennej działalności pb-stwa,
-    wpływ inwestycji na przyszłe działania, ich efektywność i konkurencyjność pb-stwa jest przeważnie duży.
Rodzaje inwestycji:
a)    finansowa  – inwestycje w papiery wartościowe (akcje lub obligacje), udziały innych pb-stw, lokaty bankowe różnego typu, które powinny przynieść dochód.
b)    niematerialna – jedynie w sposób pośredni przyczyniają się do uzyskania dochodu, zaliczamy tu:
•    wydatki na sferę badań i rozwoju,
•    wydatki na reklamę,
•    wydatki na kształcenie zawodowe pracowników,
•    wydatki na świadczenia socjalne
c)    rzeczowe:
-    założycielska – wytycza kierunek działania pb-stwa, powstanie nowego pb-stwa lub zakładu wchodzącego w jego skład;
-    następcza:
    zastępcza (odtworzeniowa) – gdy zużycie dotychczasowych składników majątkowych wymusza konieczność zastąpienia ich nowymi;
    racjonalizacyjna (modernizacyjna)  – podejmowana w celu zwiększenia produktywności pb-stwa, prowadzi do zmniejszenia kosztów, zwiększenia efektów rzeczowych i zastąpienia ludzkiej siły roboczej siłą maszyn;
    rozwojowa – zwiększenie zakresu działania pb-stwa;
d)    inwestowanie we własność – zakupy gotówkowych nieruchomości (biur, sklepów, obiektów przemysłowych, magazynów).
Kryteria wyboru w decyzjach inwestycyjnych:
-    stopa procentowa;
-    wysokość stopy dyskontowej;
-    oprocentowanie kredytu;
-    wysokość popytu konsumpcyjnego;
-    polityka podatkowa państwa i stosowane ulgi inwestycyjne;
-    podejście kierownictwa (np. niechęć do zmian).
Stopę procentową można określić jako:
    oprocentowanie kredytów długo i krótkoterminowych w bankach;
    oprocentowanie jakie pb-stwo musi płacić za pozyskiwanie kapitału z innych źródeł obcych (obligacje);
    oprocentowanie lokat na rachunkach bankowych, otrzymane na rynkach kapitałowych.
Rachunek efektywności inwestycji – służy do oceny efektywności inwestycji, stosuje się odpowiednie kryteria czy odrzucić czy przyjąć inwestycję.
Metody oceny efektywności:
1)    statyczne
wady: nie uwzględniają zmian wartości pieniądza w czasie,
zalety: prostota obliczeń, opierają się na danych z pierwszego okresu, a przeważnie pierwszego roku przyjętego do rozważań jako najłatwiejszego do oszacowania
PROSTA STOPA ZYSKU – relacja przeciętnego zysku netto w normalnym rachunku działalności eksploatacji do początkowej wartości nakładów inwestycyjnych i środków obrotowych. Zaletą tej metody jest to, że obliczana stopa zysku może być porównywana z preferowaną stopą procentową.

DO OBCEGO KAPITAŁU:
R = (Z + I / K) x 100       Z – zysk netto po odpisie amortyzacyjnym, I – kwota odsetek od kredytu,
K – całkowity kapitał (nakład) inwestycyjny
DO WŁASNEGO KAPITAŁU:
Re = (Z / Q) x 100           Q – kapitał własny
TEST PIERWSZEGO ROKU – obejmuje jedynie pierwszy rok eksploatacji (początek funkcjonowania przedsięwzięcia)
Tp = (Zp + Ai) / K  r
OKRES ZWROTU – określa czas niezbędny do zwrotu nakładów.
T = K / (Zt + At)   lub  Te = Q / (Zt + At)     At – wartość odpisu amortyzacyjnego
2)    dynamiczne
zalety: stosowane są tam gdzie można oceniać poszczególne projekty inwestycyjne oddzielnie (przy założeniu, że nie istnieją powiązania między nimi, gdyż wybór pierwszego projektu inwestycyjnego nie wymusza realizacji innego) oraz uwzględnia zamiany pieniądza w czasie, dokładnie precyzuje z jakimi wydatkami i nakładami będziemy mieli do czynienia w poszczególnych latach inwestycji.
BIEŻĄCA WARTOŚĆ KAPITAŁOWA NETTO (NPV) – uzależniony od tego, czy nakłady inwestycyjne są ponoszone jednorazowo, na początku okresu, czy w kolejnych etapach. Przyjmuje do realizacji jedynie dodatnie projekty.
WEWNĘTRZNA STOPA ZWROTU (IRR) – to stopa dyskontowa, która zrównuje wartość zdyskontowanych wpływów z wartością zdyskontowanych nakładów inwestycyjnych. Metodę tą stosuje się gdy stopa dyskontowa nie jest znana. IRR = r  gdy  NPV = 0.
PODZIAŁ FUNKCJONALNY DZIAŁALNOŚCI
PRZEDSIĘBIORSTWA
Funkcja – zbiór potencjalnych, zwykle powtarzalnych, typowych i sformalizowanych proceduralnie działań, wyodrębnionych ze względu na ich zawartość treściową oraz na ich zrelatywizowanie do określonego celu lub jego części.
Podział funkcji:
•    ze względu na hierarchię zadań, których realizacji służą poszczególne grupy czynności:
1.    f. podstawowe – dotyczą realizacji głównych zadań pb-stwa;
2.    f. pomocnicze – zapewniają obsługę procesu realizacji funkcji podstawowych.
•    ze względu na strukturę cyklu działania:
1.     regulacyjne (kierownicze) – wiążą się z przygotowaniem, podejmowaniem i przekazywaniem decyzji oraz kontrolą ich realizacji;
2.    wykonawcze – wykonywanie poleceń.
•    wg faz procesu gospodarczego:
1.    techniczne przygotowanie produkcji;
2.    zatrudnienie i gospodarka czynnikiem ludzkim;
3.    inwestycje i gospodarka środkami trwałymi;
4.    produkcja podstawowa;
5.    działalność pomocnicza;
6.    sprzedaż;
7.    gospodarka środkami pieniężnymi;
8.    ewidencja i sprawozdawczość.
Cechy funkcji:
-    odmienność – struktury funkcji i stopnia ich rozbudowy w pb-stwie, zależnie od ich przedmiotu działania, wszystko zależy od charakteru pb-stwa,
-    umowność – możliwość odmiennego wyodrębnienia i grupowania funkcji w omawianym przekroju, nie ma sztywnych reguł,
-    zmienność – struktury i stopnia rozbudowy pb-stwa w czasie. Czynniki wpływające na zmienność funkcji w czasie to:
    poziom rozwoju gospodarczego,
    postęp naukowo techniczny,
    mechanizm funkcjonowania gospodarki,
    wielkość pb-stwa.
Podział pb-stwa ze względu na przedmiot działalności:
•    produkcyjne;
•    handlowe;
•    produkcyjno – handlowe.
Planowanie operacyjne – realizacja przeciętnych celów i założeń strategicznych. Do jego zadań należy:
•    określanie średnio i krótkookresowych celów i zadań pb-stwa,
•    określanie niezbędnych środków i warunków realizacji celów.
Rodzaje planów operacyjnych:
•    ogólne – długookresowy horyzont czasu (1-3 lat),
•    szczegółowe – bieżące założenia dla krótkich okresów i dla poszczególnych jednostek wewnętrznych.
Plany funkcjonalne:
•    marketingowe i sprzedaży (zbytu),
•    działalności podstawowej (produkcji, sprzedaży towarów),
•    zaopatrzenia,
•    zatrudnienia i płac,
•    kosztów,
•    finansów.
Planowanie strategiczne – przygotowanie i podejmowanie decyzji dotyczących podstawowych, kierunkowych celów pb-stwa. Jest to przygotowanie do sprawnej realizacji zadań. Są to decyzje długookresowe, trudno odwracalne w skutkach.
KOOPERACYJNE I KONCENTRACYJNE FORMY WSPÓŁPRACY PRZEDSIĘBIORSTW
Wzrost pb-a w wąskim znaczeniu  – inaczej ścisłe, liniowe, to mierzalna, ilościowa zmiana pb-a w dłuższym okresie, którą można obliczyć w oparciu o dane statystyczne.
Wzrost pb-a w szerokim znaczeniu – inaczej rozwój, to całość przeobrażeń pb-a w dłuższym (5-7 letnim) okresie.
Przyczyny łączenia pb-stw – decyzje o połączeniu pb-stw są na ogół bardzo różnorodne, ale wszystkie wynikają z dążenia do lepszego realizowania celów poszczególnych pb-stw przez współdziałanie. Najczęściej przyczynami są:
dążenie do zwiększenia produktywności, poprawienie pozycji na rynku, zmniejszenie ryzyka poszczególnych pb-stw, uzyskanie silnej pozycji gospodarczej, a w rezultacie zmniejszenie konkurencji.
Koncentracja i jej rodzaje  – połączenia na większą skalę, w przypadku których uczestniczące pb-a rezygnują w mniejszym lub większym stopniu z samodzielności gospodarczej. Główną cechą koncentracji jest poddanie uczestniczących jednostek jednolitemu kierownictwu gospodarczemu. Rodzaje:
pozioma koncentracja – łączenie pb-w tej samy fazy produkcji lub handlu,
pionowa koncentracja – łączenie pb-w kolejnych faz produkcji lub handlu, względnie produkcji i handlu.
Obie te formy mogą mieć charakter organiczny (homogeniczny) jeśli występują w czystej postaci. Natomiast łączenia pb-w różnych branż i dziedzin grupujące jednostki często nie mające ze sobą nic wspólnego są traktowane jako nieorganiczne (heterogeniczne).
Koncentracja i jej formy – pb-a rezygnują w pewnym stopniu z samodzielności gospodarczej i poddają się jednolitemu kierownictwu gospodarczemu. Rodzaje:
holding – grupa samodzielnych podmiotów gospodarczych w formie spółek, w której jedna spółka sprawuje jednolite kierownictwo nad pozostałymi. Podmiot kontrolujący (dominujący – spółka matka) na podstawie tzw. umowy holdingowej ma możliwość wpływania na decyzje podejmowane przez podmioty podlegające. Natomiast spółki zależne to podmioty kontrolowane (podporządkowane – spółki córki). Rodzaje:
zarządzający – zwany czasami dyrektorskim, operacyjny, finansowy (inwestycyjny).
koncern – jest to połączenie pb-w, które stają się częścią całego zgrupowania, podporządkowanymi jednolitemu kierownictwu przez pb-o – matkę, względnie przez wyodrębnioną centralę. Wyróżnia się poszczególne typy  pb-w koncernowych:
pb-a znajdujące się w większościowym opanowaniu i pb-a posiadające większościowe udziały,
pb-a podporządkowane i pb-a panujące (nadrzędne),
pb-a posiadające wzajemne udziały,
cząstkowe umowy zawierane między pb-i koncernu.
Rodzaje koncernów:
subordynacyjny (panujący) – występuje gdy w koncernie jedno pb-o posiada pozycję dominującą, panującą;
równorzędny (koordynacyjny) – występuje gdy  nie zachodzi panowanie jednego pb-a nad innymi.
fuzja (scalenie) – jest to taka forma połączenie, przy której połączone dotychczas samodzielne pb-a zostają pozbawione nie tylko samodzielności ekonomicznej, ale i osobowości prawnej, a następnie zostają scalone w jedno pb-o, najczęściej wielozakładowe. Tylko to sfuzjowane pb-o zachowuje osobowość prawną                    i samodzielność ekonomiczną. Przyłączone pb-o może nawet ulec fizycznej likwidacji.
Formy w których może być prowadzona:
scalenie przez nowe założenie -  rozwiązanie, prawna likwidacja wszystkich scalonych pb-w,
scalenie przez wchłonięcie – fuzja dokonana przez wchłonięcie przyłączanego pb-a, które przenosi całość swojego majątku na już istniejące pb-o przyłączające.
Kooperacja – dokonywana w drodze zawarcia umowy i porozumienia się co do przedmiotu współpracy. Rozróżnia się:
luźne formy kooperacji, rygorystyczne formy kooperacji (kartel).
Luźne formy kooperacji małych pb-w:
wspólnota interesów – to oparte na zawartej umowie powiązanie dwóch lub większej liczby osób fizycznych lub prawnych dla wspólnego celu;
wspólnota pracy – stanowi zazwyczaj tzw. spółkę okolicznościową, czyli połączenie pb-w pozostających nadal samodzielnymi pod względem ekonomicznym i prawnym dokonywane w celu podjęcia się wspólnej realizacji określonego wielkiego zadania, które wymaga współdziałania większej liczby różnych wyspecjalizowanych pb-w. Wspólnota pracy często przyjmuje formę generalnego zleceniodawcy, często występują pionowe powiązania i jest to forma kooperacji przejściowej;
konsorcjum – to też spółka okolicznościowa, która tworzona jest w postaci umownego powiązania dla zrealizowania ściśle określonego dużego zadania, po spełnieniu którego zostaje rozwiązana. W praktyce najczęściej spotykamy się z konsorcjum bankowym;
wspólne pb-o – jest już trwalszą formą, utworzone przez współpracujące pb-a dla obsługi wszystkich uczestników. Pb-a kooperujące ze sobą wydzielają określone cząstkowe zadanie (np.: reklama) i dla jego spełnienia powołują specjalną wspólną jednostkę, której często nadaje się status pb-a.
Luźne formy kooperacji dużych pb-w:
alianse strategiczne – przy tworzeniu tych partnerstw  może chodzić o umocnienie swej pozycji na określonych rynkach (Renault i Volvo), niezmiernie kosztowny rozwój nowych technologii (Siemens i IBM). Uczestnicy tych partnerstw  zachowują w pełni swoją samodzielność.
Rygorystyczne formy kooperacji:
kartel – porozumienie kartelowe ma charakter trwały i jest oparty na umowie, przybiera najczęściej formę spółki prawa cywilnego, nie posiada osobowości prawnej. Stanowi umowny związek pb-w o charakterze monopolistycznym, dążący do podwyższenia lub utrzymania rentowności w drodze eliminowania konkurencji między członkami porozumienia. Porozumienia kartelowe najczęściej dotyczą stosowania jednolitych cen           i warunków transakcji. Przy tej formie kartelu stosowane jest zazwyczaj ustalenie dla wszystkich pb-w tzw: kontyngentów produkcji (limitów), których pod sankcją kary nie można przekraczać. Wobec pb-w, które nie chcą przystąpić do porozumienia, kartel zazwyczaj stosuje bezwzględne środki walki; syndykat – powstaje, gdy kartel dążąc do większego zdyscyplinowania uczestników, tworzy własne pb-o, które przejmuje od wszystkich uczestników wszelkie kontakty z odbiorcami i rynkiem. Z jego utworzeniem zanikają bezpośrednie kontakty pb-w  z rynkiem, co wzmacnia władzę kierownictwa kartelu.
NOWOCZESNE STRUKTURY ORGANIZACYJNE
Nowoczesne struktury organizacyjne:
zadaniowa, organiczna, macierzowa, dywizjonalna.
Struktura zadaniowa :
doraźne tworzenie na podstawie struktury liniowo-sztabowej zespołów zadaniowych do realizacji wielowymiarowych zadań; powołuje się kierownika koordynatora zadania w przypadku mniej złożonych zadań. Członkowie zespołów podlegają dotychczasowemu kierownikowi i tylko część czasu poświęcają realizacji zadania koordynowanego przez kierownika koordynatora; powołuje się zespół zadaniowy w przypadku bardziej złożonych zadań. Jego członkowie zostają wyłączeni z dotychczasowych komórek i tworzą odrębny zespół.
Struktura organiczna :
opiera się na powoływaniu w razie potrzeby zespołów specjalnych do rozwiązywania krótkookresowych zadań jednorazowych; dany problem powierza się specjaliście, który staje się kierownikiem tego zadania do jego rozwiązania i kompletuje on współpracowników; na ogół każdy specjalista zaangażowany jest w realizację kilku zadań; kierownik danego zadania może być jednocześnie podwładnym swego podwładnego jako członek zespołu zajmującego się innym zadaniem;
Struktura macierzowa :
organizacja dwuliniowa, wprowadzana w celu ułatwienia procesu decyzyjnego; na drugim szczeblu hierarchii pb-a (bezpośrednio poniżej kierownika naczelnego) tworzone są równoległe instancje o charakterze podmiotowym (liniowym) i funkcjonalnym; instancje o charakterze funkcjonalnym tworzone są na ogół jako centralne służby funkcjonalne (działy) ds. finansów, rachunkowości, zbytu, produkcji; zakresy przedmiotowe tworzone są wg grup wyrobów, branż, ich rynków; szczególną formą organizacji macierzowej stanowi zarządzanie produktem i zarządzaniem przedsięwzięciem.
Zalety: wykazuje przydatność w pb-ch realizujących duże zadania polegające na projektowaniu lub konstruowaniu złożonych.
Struktura dywizjonalna:
stosowana przez duże przedsiębiorstwa, w których pojawiły się problemy zarządcze wynikające ze skali wielkości tych organizmów.
Cechy:
grupowanie i integracja wewnętrznych jednostek (wydziałów, zakładów) w samodzielne jednostki wg grup produkowanych wyrobów, grup odbiorców, regionów produkcji, rynków; wydzielone jednostki mają dużą samodzielność i odpowiedzialność;
na drugim szczeblu zarządzania pb-m (bezpośrednio poniżej naczelnego kierownictwa) tworzone zostają  zarządy dywizji; pełna decentralizacja w obszarze decyzyjnym, taktycznych, operacyjnych; na czele każdej dywizji osadzony zostaje jej kierownik (albo kierownictwo) będący  w swej grupie liniowym kierownikiem;
Problemy komunikacji organizacyjnej w zarządzaniu.
System  komunikacji – całokształt przepływu informacji w pb-e , który powinien być zgodny ze strukturą organizacji zarządzania.
Zadanie systemu komunikacji:  stworzenie warunków dla koordynowania i zintegrowania całego systemu pb-a w sposób, przyczyniający się do optymalnego spełniania zadań. Kierownictwo pb-a musi dbać by informacje o charakterze zarządzającym i sprawozdawczym przepływały w sposób niezakłócony i nie zniekształcony. Tworzenie organizacji w przedsiębiorstwie.
Kształtowanie organizacji przedsiębiorstwa – zadanie naczelnego kierownictwa, wymaga ciągłego dostosowywania do zmieniających się warunków wewnątrz pb-a , jak i w jego otoczeniu zewnętrznym. Pierwszy krok w tworzeniu organizacji przedsięb. to  przydzielenie zadań poszczególnym uczestnikom pb-a , którym musi odpowiadać przydzielenie uprawnień. Następnie trzeba rozgraniczyć odpowiedzialność .
Centralizacja – ma miejsce, jeśli dokonuje się łączenia podobnych zadań cząstkowych w jednym ręku, czy w jednej instancji, która przejmuje prawo decydowania w tych sprawach. Może odnosić się tylko do łączenia jednorodnych zadań w jednej jednostce organizacyjnej (przedmiotowa), a może też odnosić się do uprawnień decyzyjnych (decyzyjna). Decentralizacja decyzyjna – określana jako delegacja, oznacza że pewne uprawnienia decyzyjne kierownictwa pb-a mogą być przez nie delegowane na niższe ogniwa. Delegowanie uprawnień  – kierownictwo naczelne delegując uprawnienia bierze na siebie odpowiedzialność za ewentualne przyszłe błędy instancji , na którą zostały uprawnienia zdecentralizowane. Powoduje zwiększenie nakładu czynności koordynujących. Instrumenty organizacyjne koordynujące delegowanie mają na celu poprawienie systemu uzgodnień decyzji. Stosuje się tworzenie w pb-ach różnych koordynujących kolegiów (komisji, zespołów problemowych, narad, itp.) , które są tworzone albo okazjonalnie, albo mogą działać w długich okresach.
Elementy wspierając decentralizację zarządzania i delegowania uprawnień:
system planowania, system informacji, system kontroli.
KLASYCZNE STRUKTURY ORGANIZACYJNE
System liniowy – cechuje proste, bezpośrednie i konsekwentne instancyjne podporządkowanie każdego stanowiska i komórki organizacyjnej. Każda osoba jest podporządkowana tylko jednej instancji i jest tylko wobec niej odpowiedzialna, ale sama może mieć jednocześnie kilku podwładnych. Stosunek nadrzędności i podrzędności, a w tym uprawnienia do wydawania poleceń i obowiązek ponoszenia odpowiedzialności są określane jednoznacznie. Zalety : łatwość w przekazywaniu dyspozycji; wyraźny podział władzy, kompetencji i odpowiedzialności; proste i przejrzyste konstrukcje; kierownictwo ogranicza spory kompetencyjne i utrzymuje dyscyplinę; szczeble instancyjne są tworzone wg funkcji pb-a, produktów; dominujący wpływ więzi liniowych. Wady :dominujący wpływ więzi liniowych; rozbudowana hierarchia zarządzania; tendencje do centralizacji; ociężałość organizacji w wyniku długiej drogi przepływu poleceń i informacji; brak podziału pracy i specjalizacji stanowisk; proste, bezpośrednie instancyjne podporządkowanie każdego stanowiska i jednostki organizacyjnej. Zastosowanie :małe pb-a (sklepy, punkty usługowe, małe hurtownie, zakłady rzemieślnicze), rzadko stosowana w praktyce. System funkcjonalny – oparty jest na zasadzie specjalizacji i umożliwia podporządkowanie każdego stanowiska dwóm lub większej liczbie instancji, w zależności od rodzajów zadań. Droga rozkazodawcza i sprawozdawcza zostaje określona rodzajem zadania. W tym systemie np.; kierownik warsztatu mechanicznego może otrzymywać dyspozycje od kilku specjalistycznych kierowników wyższych szczebli. Zalety :specjalizacja funkcji kierowniczych, większa elastyczność funkcjonowania pb-a, redukcja zniekształceń przekazu w wyniku skrócenia drogi przekazu, wykorzystanie zasady rady kompetentnej. Wady: niebezpieczeństwo braku należytej koordynacji między funkcjonalnymi zwierzchnikami, a także możliwość sporów kompetencyjnych. Rzadko stosowana w praktyce. System sztabowo-liniowy – przy określonych wyższych szczeblach instancyjnych tworzy się stanowiska lub komórki sztabowe o charakterze doradczym i wspierającym daną instancję. Nie mają one jednak prawa wydawania poleceń. Ich zadanie polega przede wszystkim na gromadzeniu informacji, niezbędnych dla ważnych decyzji, ich wywartościowaniu i przygotowaniu na ich podstawie alternatyw decyzyjnych, w celu zapewnienia skutecznego kierowania. Służby sztabowe nie mogą zdejmować odpowiedzialności z kierowników, których działanie mają wspierać. Spełniają one też najczęściej funkcje doradcze dla poszczególnych komórek organizacyjnych. Gromadzenie w sztabach specjalistów – ekspertów prowadzi jednak niejednokrotnie do określonych spięć między sztabem a linią. Przyczyną tych konfliktów często jest to, że komórki sztabowe niejednokrotnie dysponują lepszymi informacjami niż linia oraz nieumiejętność właściwego komunikowania się.
ORGANIZOWANIE DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA
Organizowanie – działanie polegające na kształtowaniu strukturalnym pb-a. stanowi ono świadome tworzenie i łączenie elementów pb-a (ludzi i rzeczy) i ustalanie wzajemnych stosunków między nimi, tak aby stanowiły one celowo działający system.
Organizacja – rezultat organizowania. Celowo uporządkowana struktura poszczególnych członów pb-a. termin organizacja występuje w literaturze w 3 znaczeniach:
1)    w ujęciu rzeczowym – zbiór uporządkowanych współzależnych elementów;
2)    w ujęciu atrybutowym – zbiór cech charakterystycznych dla złożonych grup (dla rzeczy zorganizowanej);
3)    w ujęciu czynnościowym – proces tworzenia rzeczy złożonych.
W nauce organizacji wyróżnia się:
A)    organizację zarządzania (strukturę) – tworzenie struktury organizacyjnej polega na wkomponowaniu poszczególnych, podzielonych w wyniku podziału pracy zadań poszczególnych osób i środków rzeczowych w taki system wzajemnych stosunków, jaki wynika z potrzebnych zasad nad i podrzędności, uprawnień, wydawania poleceń i komunikowania się. Sterowanie zdolne do spełnienia zadań;
B)    organizację procesów (przebiegu procesów, czynności) – przedmiotem organizacji procesów jest kształtowanie przebiegów poszczególnych czynności produkcyjnych i administracyjnych, ukierunkowane jest na uporządkowanie procesów realizacji zadań.
Podejścia do organizacji wg Rutki:
•    strukturalne (mechanistyczne) – traktowanie człowieka jako „przedmiotu” organizowania, a więc dostosowywanie go do struktury organizacyjnej. Ludzie i organizacja traktowane były jako maszyny, co oznaczało że proces tworzenia organizacji przebiega analogicznie jak konstruowanie maszyny. Racjonalność traktowana była w kategoriach technicznych     i odnosiła się przede wszystkim do sposobu realizacji celów. Można tu wyróżnić nurty:
klasyczna teoria zarządzania – jej zwolennicy zajmują się analizowaniem stanowiska pracy w kontekście wydajności pracy. Stworzyli zasady zarządzania będące kombinacją reguł wojskowych i inżynierskich (zasada jedności poleceń, zasięgu kontroli, podziału pracy, uprawnień  i odpowiedzialności). Przyjrzenie się tym zasadom pozwoliło wysunąć stwierdzenie polegające na porównaniu tworzenia organizacji z procesem powstawania maszyny;
naukowe zarządzanie (Taylor, Adamiecki) – twierdzono, że „całe myślenie należy do menedżerów i projektantów, a całe robienie do pracowników”. Należy przesuwać całą odpowiedzialność za organizowanie pracy z robotnika na kierownika, należy używać metod naukowych sposobu wykonywania pracy, trzeba dobrać najlepszą osobę do wykonywania zaplanowanej pracy, trzeba szkolić robotnika i stale go kontrolować;
kierunek systemowy – zgodnie z którym organizacja powinna być traktowana jako system, uporządkowany zbiór elementów pozostających we wzajemnych relacjach (chodzi tu o władzę, status społeczny, moralność, prawo czy wierzenie);
•    podmiotowe (F. Morgan) – „organizacja jako organizmy” zgodnie z tym podejściem zaczęto zwracać uwagę na kryteria jakościowe, a nie tylko ilościowe. Koncentruje się na rozumieniu potrzeb organizacji i jej stosunków z otoczeniem oraz zarządzaniu nimi. Przyjmuje się, że najważniejszym składnikiem organizacji jest człowiek ponieważ jest on jedynym twórczym jej składnikiem. Człowiek jako istota biologiczna jest w stanie działać efektywnie gdy zaspokojone są jego potrzeby (system bodźców). Można tu wyróżnić nurty:
psychologiczny (Mc Gregor, Herzberg) – twierdzili że człowiek w swoich działaniach kieruje się przede wszystkim własnym „ego”, przyjętym systemem wartości;
socjologiczny (Maslow) – zakłada, że człowiek jest istotą społeczną, a w swoim działaniu kieruje się motywami społecznymi, psychologicznymi i ekonomicznymi, które mają swe źródło w potrzebach ludzkich (przynależności i uznania, zadowolenia, fizjologicznych i bezpieczeństwa);
zalety: uwypukla znaczenie stosunków między organizacjami a ich otoczeniem; podkreśla znaczenie zaspokojenia potrzeb dla przetrwania organizacji; wskazuje iż w procesie organizowania są różne możliwości;
wady: zbyt konkretne traktowanie organizacji i ich otoczenia oraz przyjęcie założenia „jedności funkcjonalnej”;
•    sytuacyjne – przystosowanie się organizacji do otoczenia; obejmuje nurty:
organizacje są systemami otwartymi, którymi trzeba starannie zarządzać, aby zaspokajać ich wewnętrzne potrzeby i przystosować je do warunków panujących w otoczeniu;
nie ma jednego najlepszego sposobu organizowania pracy, wszystko zależy od zadania oraz od otoczenia, w którym trzeba działać;
nadrzędnym celem zarządzania powinno być jak najlepsze dopasowanie.
Struktura organizacyjna:
•    układ i wzajemne zależności między częściami składowymi oraz stanowiskami pb-a;
•    zestaw elementów konstrukcyjnych, które mogą być użyte do kształtowania organizacji w postaci konkretnego układu elementów organizacji, ich wzajemnych powiązań;
•    najważniejsza: budowa wewn całości zorganizowanej, tzn rozmieszczenie elementów składowych organizacji wraz z zachodzącymi między nimi relacjami (więziami organizacyjnymi);
•    hierarchiczne powiązanie ze sobą poszczególnych członów całego systemu.
Struktura zdeterminowana jest celami, zasobami, otoczeniem zewn i wewn.
Otoczenie – wpływa w istotny i wieloraki sposób na kształtowanie organizacji, jest najważniejszym czynnikiem strukturotwórczym. Jego cechy, które wpływają na strukturę organizacyjną pb-a to:
•    potencjał otoczenia (hojność) – zdolność do stwarzania pb-wu warunków trwania i wzrostu. Im większy potencjał tym słabszy wpływ otoczenia;
•    złożoność otoczenia – wielkość i zróżnicowanie elementów go tworzących. Im jest ona większa tym bardziej różnorodne powinny być stosowane struktury przez pb-o;
•    niepewność otoczenia – wynika z jego dynamiki i niestabilności. Trudności w przewidywaniu tego sprawiają, że pb-o powinno dążyć do stwarzania struktury bardziej elastycznej.
Elementy otoczenia wpływające na kształtowanie struktury organizacyjnej:
1)    ustrój polityczny
2)    warunki ekonomiczne
3)    rynek dostawców
4)    rynek odbiorców
5)    technologia
6)    potencjał ludzki
Determinanty  struktury organizacyjnej:
1)    wielkość organizacji (pb-a) – istnieje ewidentna zależność między wzrostem rozmiarów organizacji a struktury. Wraz ze wzrostem pb-a pogłębia się podział pracy, rośnie liczba i skala komórek dlatego też duże firmy w porównaniu z małymi charakteryzuje wyższy poziom specjalizacji stanowisk, pracy, większa liczba przepisów i reguł;
2)    cykl życia – fazy rozwoju organizacji: powstanie, wzrost, dojrzałość i odnowa. Każda  z faz cyklu życia rodzi właściwe sobie problemy, które trzeba rozwiązywać między innymi przy pomocy właściwie dobranej struktury organizacyjnej;
3)     zasoby firmy – należą do nich zasoby ludzkie, materialne, finansowe.
Elementy konstrukcyjne struktury organizacyjnej:
1)    projektowanie stanowisk pracy – określanie zadań członków organizacji, zakresu ich specjalizacji;
2)    grupowanie stanowisk pracy – łączenie w grupy (według: wyrobu, funkcji, odbiorców lub dostawców, lokalizacji) stanowisk pracy z pewnym logicznym układem;
3)    ustalanie hierarchii służbowej – określa stosunki podporządkowania między poszczególnymi stanowiskami;
4)    podział władzy – rozkład władzy pomiędzy poszczególnymi stanowiskami, podział obowiązków, uprawnień i odpowiedzialności;
5)    koordynacja działań – proces integrowania zadań i działalności odrębnych jednostek (działów, wydziałów, obszarów funkcjonalnych) organizacji w cele sprawnego osiągania jej celów;
6)    zróżnicowanie stanowisk pracy – różnicowanie między stanowiskami liniowymi i sztabowymi.
Wymiary struktury organizacyjnej:
•    wymiar konfiguracji – informuje o liczbie, różnorodności i wzajemnym powiązaniu stanowisk i komórek organizacyjnych pb-a,
•    wymiar centralizacji – służy odzwierciedlaniu rozmieszczenia uprawnień decyzyjnych  w hierarchicznym układzie stanowisk i komórek organizacyjnych, a także ocenie stopnia centralizacji bądź decentralizacji zarządzania zarówno w układach jedno i wieloinstancyjnych,
•    wymiar specjalizacji –  ilustruje głębokość wewn podziału pracy i wynikający stąd stopień różnorodności wykonywanych funkcji, z dodatkowym uwzględnieniem kryteriów grupowania tych funkcji w obrębie stanowisk i komórek organizacyjnych,
•    wymiar standaryzacji – ujednolica (poprzez ograniczenie dowolności) rozwiązania strukturalne statyczne (typy stanowisk i komórek organizacyjnych) a także procedury odnoszące się do działań i zachowań związanych z realizacją przypisanych zadań,
•    wymiar formalizacji – informuje w jakim stopniu, w jakich formach i przy użyciu jakich narzędzi (dokumentacji organizacyjnej) odwzorowana jest struktura organizacyjna.
Elementy dokumentacji prawno-organizacyjnej:
1)    schemat struktury (głównie wymiar konfiguracji),
2)    akt założycielski, umowa spółki, statut,
3)    regulamin organizacyjny, którego podstawowym elementem powinno być określenie ról organizacyjnych, stanowisk kierowniczych i komórek organizacyjnych,
4)    karty stanowiskowe (czynności),
5)    regulaminy : pracy, kontroli wewn,
6)    instrukcje i regulaminy dotyczące procedur organizacyjnych,
7)    księga służb,
8)    księga jakości,
9)    tablice kompetencyjne – ujmują podmioty gospodarcze, ich funkcje i role organizacyjne.