2.    Konto księgowe to rachunek dynamiczny aktywów i pasywów, inaczej rachunek zmian majątku i źródeł jego pochodzenia.

3.    Konto ukazuje powiązanie rachunku statycznego (bilansu) z rachunkiem dynamicznym (z kontami).

4.    Układy graficzne konta:
a)    konto jednostronne (inaczej: jednostronicowe, drabinkowe, pagina jednostronna tabela),
b)     konto dwustronne (inaczej: dwustronicowe, folio, dwustronna tabela).

5.    Elementy konta księgowego:
a)    nazwa konta – określa przedmiot ewidencji,
b)    symbol cyfrowy – wynika z umiejscowienia konta w wykazie kont,
c)    dwie strony     - lewa „Debet” (Dt) lub „Winien” (Wn)
- prawa „Credit” (Ct) lub „Ma” (Ma).

6.    Elementy informacyjne występujące podczas zapisywania operacji gospodarczych na kontach:
a)    data zapisu,
b)    symbol i numer dowodu będącego podstawą zapisu,
c)    treść operacji gospodarczej,
d)    wartość operacji.

7.    Dokonanie zapisu po lewej stronie konta określa się jako:
a)    zapisanie po stronie Wn konta,
b)    zapisanie po stronie Dt konta,
c)    debetowanie konta,
d)    obciążenie konta.
e)    zapisanie w ciężar konta.

8.    Dokonanie zapisu po prawej strome konta określa się jako:
a)    zapisanie po stronie Ma konta,
b)    zapisanie po stronie Ct konta,
c)    kredytowanie konta,
d)    uznanie konta.
e)    zapisanie na dobro konta.

9.    Konto teowe (od kształtu litery T) – uproszczony schemat konta dwustronnego przystosowany do celów dydaktycznych.

10.     Wyjaśnienie pojęć:
a)    saldo początkowe (skrót Sp) – stan danego składnika aktywów lub pasywów na początek  okresu sprawozdawczego,
b)    obrót konta     - suma kwot zapisanych po jednej ze stron konta, zgodnie ze stronami konta, wyróżniamy obrót debetowy i obrót kredytowy,
c)    saldo końcowe (skrót Sk) – stan składnika na koniec okresu – jest to różnica między obrotami stron konta, przybiera nazwę tej strony po której obrót jest większy, zapisywane jest po stronie mniejszych obrotów w celu zrównoważenia stron konta.

11.    Funkcjonowanie kont bilansowych :
a)    kont aktywnych, których przedmiotem ewidencji jest składnik majątku (aktywów),
b)    kont pasywnych, których przedmiotem ewidencji jest składnik kapitału (pasywów).

12.    Zadania kont bilansowych charakteryzujących majątek i kapitały jednostki:
a)    ujęcie stanów początkowych aktywów i pasywów z bilansu początkowego,
b)    ewidencja zmian w stanach aktywów i pasywów w wyniku zaistniałych operacji gospodarczych,
c)    ustalenie stanów końcowych majątku i źródeł jego pochodzenia w celu wykazania ich w bilansie końcowym.

13.    Podstawowa zasada księgowania (ewidencjonowania) operacji gospodarczych na kontach to zasada podwójnego zapisu, która polega na tym, że każda operacja jest zapisywana:
a)    na dwóch kontach (podczas zapisu prostego),
b)    po przeciwnych stronach tych kont (zgodnie z zasadą przeciwwagi),
c)    w tej samej wartości (zgodnie z zasadą równowagi).

14.    Zasada podwójnego zapisu wynika z interpretacji operacji gospodarczych oraz z zasad funkcjonowania kont bilansowych i jest przedłużeniem bilansowej metody ujmowania majątku. Stąd wynikają następujące równości:
a)    Σ Sp debetowych wszystkich kont = Σ Sp kredytowych wszystkich kont,
b)    Σ obrotów debetowych wszystkich kont = Σ obrotów kredytowych wszystkich kont,
c)    Σ Sk debetowych wszystkich kont = Σ Sk kredytowych wszystkich kont.

Powyższe równości wykazywane są w zestawieniu obrotów i sald.
15.    Konta, na których zapisuje się operacje zgodnie z zasadą podwójnego księgowania nazywa się kontami syntetycznymi.

16.    Kontami korespondującymi lub przeciwstawnymi nazywa się konta uczestniczące w podwójnym zapisie danej operacji gospodarczej.

17.    Cykl ewidencji księgowej:
a)    sporządzenie bilansu początkowego zwanego inaczej bilansem otwarcia (w jednostce która kontynuuje działalność bilans początkowy to bilans końcowy poprzedniego okresu sprawozdawczego),
b)    otwarcie kont:
-    wpisanie nazw i symboli cyfrowych,
-    przeniesienie stanów początkowych z bilansu (jeżeli dany składnik nie występował w bilansie, konto otwieramy pierwszą operacją dotyczącą danej pozycji),
c)    ewidencja operacji gospodarczych na kontach zgodnie z zasadą podwójnego zapisu (podstawą księgowań są dowody księgowe, po wcześniejszym ich zadekretowaniu w biurze rachunkowym),
d)    sporządzenie zestawienia obrotów i sald (zwanego inaczej bilansem próbnym lub obrotówką) celach kontrolnych, informacyjnych i sprawozdawczych,
-    ustalenie obrotów debetowych i kredytowych na wszystkich kontach,
-    wpisanie nazw kont do zestawienia,
-    wpisanie obrotów do odpowiednich kolumn zestawienia,
-    zbilansowanie obrotów debetowych i kredytowych wszystkich kont przez ich zsumowanie i uzgodnienie,
-    obliczenie sald poszczególnych kont i wpisanie ich do odpowiednich kolumn zestawienia,
-    zbilansowanie sald debetowych i kredytowych wszystkich kont przez ich zsumowanie i uzgodnienie,
e)    sporządzenie bilansu końcowego na koniec okresu sprawozdawczego na podstawie bilansu próbnego,
f)    zamknięcie kont:
-    wpisanie sald końcowych,
-    uzgodnienie sum kontrolnych.

Zestawienie obrotów i sald sporządza się na koniec każdego miesiąca (art. 18 ust. 1 Ustawy o  rachunkowości). Pełna – rozwinięta – forma zestawienia obejmuje: nazwy i symbole kont, salda początkowe z bilansu otwarcia, obroty debetowe i kredytowe bieżącego miesiąca, obroty debetowe i kredytowe narastająco od początku roku, salda końcowe. Uproszczona forma zestawienia stosowana do celów dydaktycznych obejmuje: nazwy i symbole kont, obroty debetowe i kredytowe kont łącznie z saldem początkowym, salda końcowe.
Zestawienie obrotów i sald umożliwia ujawnienie błędów, które naruszają zasadę podwójne księgowania, o takich błędach świadczy brak zgodności obrotów debetowych i kredytowych oraz sald końcowych debetowych i kredytowych wszystkich kont.

18.    Błędy popełnione w ewidencji księgowej można poprawić w dwojaki sposób (art. 25 ust. 1 Ustawy o rachunkowości):
a)    przez skreślenie dotychczasowej treści i wpisanie nowej z zachowaniem czytelności błędne zapisu, oraz podpisanie poprawki  umieszczenie daty, poprawki muszą być dokonane jednocześnie we wszystkich księgach rachunkowych i nie mogą nastąpić po zamknięciu miesiąca,
b)    przez wprowadzenie do ksiąg rachunkowych dowodu zawierającego korekty błędnych zapisów, dokonywane tylko zapisami dodatnimi albo tylko ujemnymi,
-    zapis dodatni to tzw. „storno czarne”, które polega na dokonaniu zapisu korygującego na tych samych kontach, na których miał miejsce zapis błędny ale po przeciwnych stronach w stosunku do zapisu błędnego, storno czarne sztucznie zwiększa obroty na kontach, dlatego w praktyce rzadko jest stosowane,
-    zapis ujemny to tzw. „storno czerwone”, które polega na dokonaniu zapisu korygującego za pomocą liczb ujemnych (zapisanych w praktyce kolorem czerwonym lub ze znakiem – albo na niebiesko w ramce) na tych samych kontach, na których miał miejsce zapis błędny i po tych samych stronach kont; storno czerwone nie powoduje zniekształcenia obrotów kont.

Ogólna zasada zarządzania kapitałem obrotowym to w istocie zasada kompromisu między koniecznością wywiązywania się z bieżących zobowiązań ( możliwe wysoki poziom kapitału obrotowego) i niechęcią do zamrożenia środków pieniężnych ( możliwie niski poziom kapitału obrotowego).

Pojęcie i podział kapitału obrotowego.

Termin kapitał obrotowy pochodzi od starego jankeskiego domokrążcy, który ładował swój wóz towarami i udawał się w swoją drogę, aby je rozprowadzać. Towary te były zwane kapitałem obrotowym, gdyż były tym, co sprzedawał, a raczej, czym obracał, dla zapewnienia sobie zysków. Wóz i koń były jego własnością, a więc były finansowane kapitałem własnym, natomiast towary były nabywane za pożyczane środki zwanymi pożyczkami na kapitał obrotowy.
Pojęcie kapitału obrotowego nie jest jednoznaczne, stąd też w literaturze używa się dwóch pojęć do określenia kapitału obrotowego, którymi są: kapitał obrotowy brutto i kapitał obrotowy netto.
Kapitał obrotowy brutto rozumiany jest jako aktywa bieżące firmy (nazywane także środkami obrotowymi bądź też majątkiem obrotowym), które są zaangażowane w bieżącą działalność przedsiębiorstwa.
Natomiast kapitał obrotowy netto (zwany też kapitałem pracującym, z ang. working capital) jest różnicą pomiędzy aktywami bieżącymi a zobowiązaniami bieżącymi (krótkoterminowymi). Jest to więc kapitał finansujący określoną część środków obrotowych, mianowicie tę, która nie zostaje pokryta zobowiązaniami bieżącymi, a więc stanowi nadwyżkę aktywów bieżących nad tymi zobowiązaniami. Ująć to można w formie następującego zapisu:

Nadwyżka aktywów obrotowych nad zobowiązaniami krótkoterminowymi odgrywa w przedsiębiorstwie rolę płynnej rezerwy, która nadaje się do zaspokajania potrzeb nieprzewidzianych i jest w każdej chwili do dyspozycji przedsiębiorstwa.
W praktyce kapitał obrotowy netto częściej ustalany jest jako różnica między kapitałem stałym (tj. kapitał własny + zobowiązania długoterminowe) i majątkiem trwałym, a więc uwzględnia się źródła jego finansowania.

Oba ujęcia, aczkolwiek różnią się między sobą interpretacją, z biura rachunkowego punktu widzenia są tożsame.
Uwzględniając zapotrzebowanie na kapitał obrotowy, definicja kapitału obrotowego przyjmuje postać:
Zapotrzebowanie na kapitał obrotowy odpowiada tej części bieżących potrzeb firmy, które są związane z finansowaniem zapasów, należności i innych roszczeń, a które nie znajdują pokrycia w zobowiązaniach bieżących (bez kredytów krótkoterminowych).

Wysokość zapotrzebowania na kapitał obrotowy w przedsiębiorstwie może być znacznie zróżnicowana. Zależy ona od długości cyklu eksploatacyjnego oraz rotacji środków obrotowych uwalniającej płynne środki zamrożone w zapasach i w należnościach.
Do regulowania zobowiązań bieżących służą środki płynne, a więc gotówka w kasie i banku oraz krótkoterminowe papiery wartościowe, które mogą być szybko zamienione na gotówkę. Brak środków na bieżące regulowanie zobowiązań firmy powoduje powstanie zobowiązań przeterminowanych i prowadzi do zachwiania płynności finansowej firmy.
Saldo netto skarbowości (środków pieniężnych) stanowi różnicę między środkami własnymi ( gotówką, krótkoterminowymi papierami wartościowymi), a środkami obcymi ( kredytami krótkoterminowymi).

Majątek obrotowy można podzielić na cztery podstawowe grupy (wg. stopnia ich płynności):
•    zapasy,
•    należności i roszczenia,
•    papiery wartościowe przeznaczone do obrotu,
•    środki pieniężne,

Do zapasów zalicza się zazwyczaj:
•    wartość surowców i materiałów w magazynach,
•    wartość produkcji w toku, ustaloną w sposób wynikający z przyjętego w przedsiębiorstwie rachunku kosztów,
•    wartość zapasów wyrobów gotowych,
•    wartość zapasów towarów w magazynach,
•    wartość zapłaconych zaliczek na poczet przyszłych dostaw materiałów i towarów nie rozliczonych do końca roku bilansowego.

Należności i roszczenia dotyczą należności z tytułu dostaw, robót i usług. Są to sumy pieniężne, które należą się firmie od innych przedsiębiorstw w wyniku sprzedaży tym przedsiębiorstwom wyrobów gotowych, usług lub towarów. Należności powstają też w przypadku, gdy firma płaci lub zadatkuje z góry na przyszłe dostawy materiałów i towarów. Należności mogą też powstawać z tytułu nie zapłaconego kapitału akcyjnego. Ponadto mogą wystąpić należności krótkoterminowe od pracowników, instytucji i organizacji. Do należności zalicza się również roszczenia sporne, które są dochodzone na drodze postępowania sądowego i stanowią należności z tytułu dostaw, robót i usług, roszczenia z tytułu odsetek oraz odszkodowań, zarówno od odbiorców, jak też od dostawców.
Kolejną pozycją majątku obrotowego firmy stanowią krótkoterminowe papiery wartościowe (zwane również papierami wartościowymi przeznaczonymi do obrotu) zakupione w celu odsprzedaży, które obejmują: obligacje, akcje obce, skupione akcje własne, krótkoterminowe bony skarbowe itp.
Środki pieniężne mogą występować w różnej formie i obejmują: gotówkę w kasie przedsiębiorstwa i na rachunku bankowym, wartość weksli i czeków obcych oraz środki pieniężne w drodze.
Po stronie pasywów kapitał obrotowy obejmuje źródła finansowania wyżej wymienionych aktywów bieżących, którymi mogą być zarówno kapitały własne, długoterminowe kredyty i pożyczki, krótkoterminowe kredyty i pożyczki oraz pozostałe zobowiązania krótkoterminowe.
Należy dodać, że tylko część kapitałów własnych, niezwiązanych z finansowaniem majątku trwałego, może być źródłem finansowania aktywów bieżących. Podobnie rzecz ma się z długoterminowymi kredytami i pożyczkami. Tylko część z nich może być zaangażowana w finansowanie majątku trwałego, a część w finansowanie majątku obrotowego.
Kapitał własny może przybierać różną postać, w zależności od formy prawnej przedsiębiorstwa. Kapitałem własnym jest więc fundusz założycielski i fundusz przedsiębiorstwa w przedsiębiorstwie państwowym; kapitał: udziałowy, zapasowy i rezerwowy w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością; kapitał akcyjny, zapasowy i rezerwowy w spółce akcyjnej. Zysk jednostki gospodarczej również zwiększa kapitał własny. Kapitał własny tworzy się z wkładów właściciela podmiotu gospodarczego, wspólników, wpłat udziałowców lub akcjonariuszy za nabyte udziały i akcje. Kapitał własny zwiększa się lub maleje w wyniku działalności jednostki gospodarczej.
Drugą część kapitałów stałych stanowią długoterminowe kapitały obce tzn. takie, które zostały pożyczone na czas dłuższy niż jeden rok. Są to kredyty bankowe, różnego rodzaju pożyczki hipoteczne czy gwarantowane, udzielone przez inne podmioty gospodarcze funkcjonujące na rynku.
Natomiast zobowiązania krótkoterminowe należą do bieżących źródeł finansowania majątku obrotowego, czyli takich, których termin płatności jest krótszy niż jeden rok.

Obejmują one:
•    krótkoterminowe kredyty zaciągnięte w bankach,
•    pożyczki od innych podmiotów gospodarczych,
•    zobowiązania wobec dostawców z tytułu dostaw, robót i usług,
•    zobowiązania wobec budżetu,
•    zobowiązania z tytułu wynagrodzeń,
•    pozostałe zobowiązania,
•    fundusze specjalne.

W ramach kredytu krótkoterminowego banki oferują: kredyt w rachunku bieżącym, kredyt w rachunku kredytowym, kredyt wekslowy, kredyt lombardowy i inne. Zobowiązania wobec dostawców można podzielić na dwie zasadnicze grupy, tj. na zobowiązania:
•    wynikające z normalnego cyklu rozliczeń, które służą finansowaniu majątku obrotowego, ale nie powodują konieczności ponoszenia z tego tytułu kosztów,
•    stanowiące kredyt handlowy, oznaczający odroczenie przez kontrahenta należnej mu płatności, co łączy się jednak z dodatkowym kosztem, który jest często wyodrębniony w formie skonta, uzyskanego w razie bieżącej płatności.

Zobowiązania wobec budżetu obejmują głównie nie zapłacone podatki i inne obowiązkowe obciążenia, które firmy winne są budżetowi.
Zobowiązania z tytułu wynagrodzeń występują wówczas, gdy moment wypłaty wynagrodzeń występuje później niż moment ich naliczania. Zobowiązania z tego tytułu, jako źródło finansowania są szczególnie korzystne dla przedsiębiorstwa, ponieważ w odróżnieniu od większości innych źródeł są źródłem całkowicie darmowym.
Fundusze specjalne tworzone są przez przedsiębiorstwo na podstawie odrębnych przepisów (fundusz socjalny, mieszkaniowy) lub decyzji podmiotu gospodarczego o podziale zysku. Ze względu na to, że fundusze te nie finansują majątku trwałego, mogą powiększać kapitał obrotowy.
Ostatnią pozycję źródeł finansowania stanowią rozliczenia międzyokresowe bierne, które występują wówczas, gdy firma zalicza w bieżące koszty wydatki, które nastąpią później (np. koszty remontów, które będą wykonane i opłacone później). Są więc formą wewnętrznego zobowiązania, które będzie spłacone w momencie poniesienia realnego wydatku (np. wykonania i zapłaty za remont).
Spośród innych form finansowania majątku obrotowego można wymienić uzyskiwanie kredytów lub dotacje unijne pod zastaw należności bądź zapasów oraz faktoring należności. Faktoring jest umową nienazwaną polegającą na krótkoterminowym finansowaniu towarów i usług przez podmiot, który pośredniczy w procesie rozliczeń finansowych pomiędzy dostawcą i odbiorcą. Najczęściej faktoring jest umową zawartą między bankiem (faktorem) a przedsiębiorstwem (dostawcą) o zakup przez bank wierzytelności powstałych w wyniku świadczonych przez nie dostaw.
Cykl kapitału obrotowego.

Ważną własnością kapitału obrotowego jest jego ustawiczny ruch, powodujący częstą zmianę jego postaci. Nadaje mu to charakter pewnego cyklicznego procesu, w którym można wyróżnić kilka etapów. Cykl kapitału obrotowego można zobrazować graficznie:

Początkiem cyklu jest gotówka, za którą przedsiębiorstwo kupuje surowce i materiały wykorzystywane następnie w procesie produkcyjnym. Następuje, więc przekształcenie jednej formy aktywów bieżących – gotówki – w inną – zapasy surowców i materiałów, bez zmiany ogólnego poziomu kapitału obrotowego. Przedsiębiorstwo może również nabyć materiały i surowce na warunkach kredytu. Powoduje to wzrost ogólnego poziomu kapitału obrotowego poprzez powstanie zobowiązania firmy wobec dostawców.
W etapie drugim procesu produkcyjnego następuje kolejne przekształcenie surowców i materiałów w wyroby gotowe. Zaangażowanie pracy żywej powoduje albo zmniejszenie gotówki ze względu na konieczność wypłaty zobowiązań za pracę, albo powstanie zobowiązań wobec pracowników, w przypadku, gdy wypłata wynagrodzeń następuje z pewnym opóźnieniem.
Etap następny to sprzedaż wyrobów gotowych. Jeżeli odbywa się za gotówkę, to powiększa się jej stan w przedsiębiorstwie. Jeżeli natomiast sprzedaż odbywa się na kredyt, to powstają należności od odbiorców. W tym etapie zwiększa się wartość majątku obrotowego o zrealizowany na sprzedaży zysk, ponieważ wartość wyrobów gotowych ewidencjonowana jest według kosztu ich wytworzenia, a gotówka lub należności wynikające z ich sprzedaży liczone są według cen zbytu, które mają wkalkulowany zysk.
W systemie kredytu ze względu na przesunięcie w czasie wpływu gotówki, powstaje niejednokrotnie konieczność znalezienia źródeł finansowania krótkoterminowych zobowiązań. Są to zobowiązania wobec pracowników, budżetu lub dostawców, których terminy regulacji przypadają przed momentem wpływu gotówki z tytułu posiadanych należności za sprzedane wyroby gotowe. Ponieważ jednym z możliwych źródeł finansowania tych zobowiązań jest kredyt bankowy, dlatego następuje transformacja zobowiązań wobec pracowników, budżetu czy dostawców na zobowiązania wobec banku. Oczywiście część tych zobowiązań jest regulowana ze środków będących aktualnie w dyspozycji przedsiębiorstwa, co zmniejsza wielkość całkowitych zobowiązań.
W ostatnim etapie cyklu kapitału obrotowego firma uzyskuje wpływy ze sprzedaży na skutek regulacji powstałych wcześniej należności. Umożliwia to spłatę zaciągniętego kredytu, a także innych zobowiązań. Cechą charakterystyczną zakończenia cyklu powinien być przyrost gotówki ponad stan początkowy. Nastąpi to jednak tylko wtedy, jeśli przedsiębiorstwo prowadzi działalność, która przynosi zysk, lub też nie wydało otrzymanych środków na powiększenie stanu posiadania innych czynników produkcji. Cykl kapitału obrotowego nazywany jest również cyklem gotówkowym (z ang. cash to cash cycle). Wyraża on przeciętny okres, jaki występuje między wydatkami gotówkowymi poniesionymi na nabycie składników majątku obrotowego, niezbędnych do prowadzenia działalności oraz wpływami pieniężnymi ze sprzedaży wyrobów gotowych lub usług.
Analiza tego cyklu stanowi jeden z najważniejszych elementów oceny efektywności gospodarowania kapitałem obrotowym.

Długość cyklu kapitału obrotowego uwarunkowana jest przez następujące czynniki:
•    długość cyklu konwersji zapasów, czyli przeciętnego okresu potrzebnego na wytworzenie dóbr finalnych z materiałów wyjściowych i sprzedaży tych dóbr,
•    długość cyklu konwersji należności (zwanego również okresem spływu należności), czyli przeciętnego czasu potrzebnego na zmianę należności na środki pieniężne, tj. na uzyskanie środków pieniężnych ze sprzedaży,
•    długość okresu odroczenia płatności zobowiązań przedsiębiorstwa, czyli przeciętnego okresu między nabyciem materiałów i siły roboczej, a pieniężną zapłatą za nie.

Długość cyklu konwersji zapasów i cyklu konwersji należności określana jest mianem cyklu brutto kapitału obrotowego. Natomiast cykl netto kapitału obrotowego stanowi różnicę pomiędzy cyklem brutto kapitału obrotowego a okresem odroczenia płatności zobowiązań (zwanym także cyklem regulacji zobowiązań).
Cykl netto kapitału obrotowego nazywany jest również cyklem kasowym lub cyklem konwersji gotówki i oblicza się go następująco:
Z interpretacji cyklu kapitału obrotowego wynika, że im dłuższy cykl, tym wolniej następuje konwersja zapasów materiałów w wyroby gotowe oraz w gotówkę potrzebną do rozpoczęcia następnego cyklu. Dłuższy cykl oznacza mniejszą ilość obrotów w roku obrachunkowym, co z kolei powoduje zmniejszenie globalnej kwoty zysku.
Mechanizm ten działa także w drugą stronę, tzn. krótszy cykl kapitału obrotowego oznacza większą ilość jego obrotów w roku i wzrost zysku co, przy niezmienionym poziomie zaangażowanego kapitału obrotowego, podwyższa stopę zysku z kapitału.

Zarządzanie zasobami pieniężnymi.

Zasoby pieniężne, są jednym z podstawowych aktywów każdej firmy. Składają się na nie środki pieniężne na rachunkach w banku, w kasie oraz należą do nich także krótkoterminowe papiery wartościowe, do których zalicza się czeki, weksle, bony skarbowe itp. Stanowią one substytut pieniądza, ponieważ mogą być w stosunkowo krótkim czasie zamienione na gotówkę lub też mogą być wykorzystywane w sposób bezpośredni do regulowania zobowiązań.
Zapewnienie płynności finansowej w przedsiębiorstwie narzuca konieczność utrzymania pewnego poziomu środków pieniężnych. Umożliwiają mu one bowiem nie tylko korzystanie z rabatów proponowanych przez dostawców dóbr zaopatrzeniowych czy też zachowania dobrej oceny zdolności kredytowej w bankach i u dostawców, ale przede wszystkim stwarzają warunki elastycznego reagowania w przypadku zagrożenia utratą płynności finansowej bądź skorzystania z nadarzającej się okazji zakupu produktów po atrakcyjnych cenach lub długów innych firm po cenach znacznie niższych niż ich wartości nominalne.
W literaturze wymienia się dwa aspekty zarządzania środkami pieniężnymi:
•    minimalizację bieżących środków pieniężnych w przedsiębiorstwie i maksymalizację korzyści płynących z ich posiadania,
•    umożliwienie jak najszybszego przepływu środków pieniężnych przez przedsiębiorstwa.

Minimalizacja posiadanych środków pieniężnych wymaga przede wszystkim zapewnienia synchronizacji wpływów i wydatków. Zharmonizowanie tych dwóch elementów zależy w dużym stopniu od przeznaczenia środków pieniężnych oraz prognozy ich przepływu. Minimalizacja stanu gotówki oznacza możliwość zaangażowania pozostałej wolnej kwoty w takim kierunku, aby zmaksymalizować dochody z jej posiadania. Wzrost zysku z całości zasobów gotówkowych może być osiągnięty przez inwestycje w papiery wartościowe o większej rentowności lub poprzez zmniejszenie udziału gotówki nie oprocentowanej bądź poprzez połączenie tych dwóch możliwości.

Przyśpieszenie napływu środków pieniężnych do firmy oparte jest na dwóch założeniach:
•    przyśpieszaniu poboru należności,
•    opóźnianiu regulowania zobowiązań wobec dostawców.

Przyśpieszanie terminów inkasowania należności od odbiorców można osiągnąć poprzez staranny dobór form płatności (przelewy, czeki, weksle itp.). Jest to ważne, zwłaszcza przy mało sprawnym systemie bankowym.
Natomiast opóźnienie regulowania zobowiązań wobec dostawców w oczywisty sposób poprawia stan gotówki, ale może się ono odbywać w terminach wynegocjowanych z dostawcami. W innym przypadku pociąga za sobą pewne koszty i ryzyko.
Instrumentami, które służą zarządzaniu środkami pieniężnymi są:
•    rezerwa gotówkowa,
•    preliminarz środków pieniężnych.

Rezerwa gotówkowa stanowi zasób wolnych środków służących na pokrycie nieprzewidzianych wydatków. Jest więc swoistym amortyzatorem chroniącym przed utratą płynności finansowej, zarazem pozwalającym na swobodne gospodarowanie dodatnimi saldami przepływów pieniężnych pojawiającymi się ponad tą rezerwą.
Preliminarz środków pieniężnych to harmonogram pokazujący prognozowane wpływy i wydatki środków pieniężnych w pewnym okresie. Preliminarz środków pieniężnych jest stosowany do prognozowania nadwyżek i niedoborów środków pieniężnych, a więc jest, dzięki temu, podstawowym narzędziem planistycznym w zarządzaniu środkami pieniężnymi.

Kapitał obrotowy a płynność finansowa.

W literaturze ekonomicznej pojęcie płynność używane jest w różnym znaczeniu. Do najważniejszych określeń zaliczyć można:
•    płynność jako pozytywny stan środków płatniczych,
•    płynność w rozumieniu właściwości składników majątku do powrotnej przemiany w pieniądz,
•    płynność jako stosunek pokrycia zobowiązań składnikami majątku,
•    płynność jako możliwość pokrycia w każdym momencie zobowiązań przedsiębiorstwa.

W praktyce płynność finansowa rozumiana jest w czwartym z przedstawionych określeń, a więc jako zdolność firmy do wywiązywania się z krótkoterminowych zobowiązań, tzn. tych, których terminy płatności nie przekraczają jednego roku (inaczej mówiąc jest to zdolność do uzyskiwania środków pieniężnych w reakcji do zapotrzebowania na nie). Podstawowym źródłem środków służących do ich zaspokojenia są aktywa bieżące, czyli te składniki majątku, które muszą być szybko zamienione na gotówkę. Odpowiedni stopień płynności jest szczególnie ważny w okresie dużej inflacji oraz rozruchu działalności firmy.

Jednym z głównych czynników wpływających na płynność, a tym samym i zdolność płatniczą przedsiębiorstwa jest zysk. Odzwierciedla on dynamikę rozwoju  firmy i stanowi najważniejszą podstawę pomiaru i oceny efektywności gospodarowania – rentowność. Zysk i płynność są wzajemnie powiązane, jednakże często nie występują one równolegle. Wzrostowi zysku nie zawsze towarzyszy zwiększenie dopływu środków, a poprawa rentowności nie jest równoznaczna z polepszeniem się sytuacji finansowej przedsiębiorstwa i zwiększeniem stanu środków pieniężnych.
Wiele przedsiębiorstw legitymujących się wysoką rentownością posiada kłopoty z opłaceniem swoich bieżących zobowiązań. W praktyce firma o wysokich nawet zyskach może być zmuszona do ogłoszenia upadłości z powodu braku środków pieniężnych, gdyż są one zamrożone np. w nieosiągalnych lub wątpliwych należnościach, gdy natomiast przedsiębiorstwo wykazujące stosunkowo niskie zyski może przetrwać, jeśli zachowuje niezbędny stan środków pieniężnych zapewniających utrzymanie płynności.
Płynność sama przez się nie jest celem. Ale w czasach burzliwych staje się ogranicznikiem. Staje się potrzebą warunkującą przetrwanie.
Dlatego też, ważnym aspektem jest, aby przedsiębiorstwa znały minimum swej płynności, konieczne dla utrzymania się w interesach.
Płynność finansowa przedsiębiorstwa jest na tyle istotna w gospodarce rynkowej, że konieczna jest jej wielokierunkowa analiza. Wymaga ona zatem bardzo dokładnej analizy cyklu kapitału obrotowego, zwłaszcza jego długości. Często wykorzystuje się również analizę przepływów strumieni pieniężnych (cash flow), ponieważ płynność firmy jest uzależniona od poziomu kapitału obrotowego.
Kapitał obrotowy jako miernik informuje, w jakim stopniu krótkoterminowe zobowiązania znajdują pokrycie w tych składnikach majątku, które w porównywalnie krótkim czasie umożliwiają przedsiębiorstwu dostęp do środków pieniężnych.
Dodatnia wartość tego miernika informuje o dostosowaniu źródeł zasileń kapitałowych do struktury majątku przedsiębiorstwa. Pozwala ona oczekiwać, że uwolnienie kapitału związanego z tą częścią majątku nastąpi w czasie nie dłuższym niż wymagany dla wywiązania się z ciążącego na przedsiębiorstwie obowiązku płatności.
W procesie zarządzania krótkoterminową płynnością, miernik kapitał obrotowy wspomagany jest, mając na uwadze jego walory informacyjne, przez wskaźniki płynności finansowej (opisane w części praktycznej). Umożliwiają one obserwację zmian zachodzących w strukturze składników majątku przedsiębiorstwa, które znajdują się poza polem percepcji kapitału obrotowego.
Wskaźniki płynności finansowej sporządzone dla oceny przedsiębiorstwa mogą dotyczyć długiego horyzontu czasowego, jak i okresów krótszych, często jednorocznych. Analiza porównawcza w długich okresach jest elementem składowym dynamicznego rachunku ekonomicznej efektywności inwestycji. Natomiast bieżąca ocena sytuacji finansowej uwzględnia stan płynności w danym okresie sprawozdawczym.

Powstanie należności, zobowiązań musi być udokumentowane w sposób pozwalający na dokonanie prawidłowych rozliczeń z kontrahentami. Dokumentacja rozrachunków z kontrahentami powinna spełniać równocześnie dwie funkcje: informacyjną i kontrolną. Dokumentacja ta winna zapewniać wiarygodne dane do ustalenia należności i zobowiązań z tytułu sprzedaży lub zakupu towarów, materiałów i usług oraz z tytułu innych świadczeń, prawidłowego dokonania rozliczenia tych transakcji, a także prawidłowego rozliczenia podatku VAT. Stosowane faktury (rachunki) w rozrachunkach z kontrahentami stanowią podstawę kontroli legalności, rzetelności i celowości dokonywanych operacji zakupu i sprzedaży. Należności i rozrachunki wynikające z rozrachunków co najmniej na ostatni dzień roku obrotowego lub inny dzień bilansowy podlegają inwentaryzacji, którą dokonuje się drogą uzyskania od dłużników potwierdzenia wykazanego w księgach rachunkowych stanu należności. Potwierdzenie to winno być dokonane na piśmie.

Istota rozrachunków w aspekcie przedmiotowym i podmiotowym
W jednostkach gospodarczych w związku z prowadzoną przez nie działalnością gospodarczą powstają rozrachunki z różnymi kontrahentami i dotyczą różnorodnej działalności.
W ujęciu przedmiotowym rozrachunki dotyczą:
a)    dostaw, robót i usług na rzecz działalności eksploatacyjnej,
b)    rozliczeń z tytułu kapitału i dywidendy,
c)    zaciągniętych pożyczek i wyemitowanych obligacji,
d)    dostaw robót i usług na rzecz działalności inwestycyjnej,
e)    podatków, opłat i innych obciążeń rozliczanych z budżetem,
f)    wynagrodzeń za pracę pracowników i osób wykonujących pracę na podstawie umowy o dzieło lub zlecenie,
g)    pobranych przez pracowników zaliczek na podróże służbowe i zakupy materiałów,
h)    innych rozrachunków krajowych i zagranicznych,
i)    niedoborów, szkód i nadwyżek w majątku przedsiębiorstwa,
j)    innych roszczeń spornych.
Do wszystkich wyżej wymienionych pozycji w przedsiębiorstwie prowadzona jest ewidencja analityczna, umożliwiająca analizę każdego elementu poszczególnych rozrachunków, w tym terminów wymagalnych płatności.
Dotrzymywanie terminów płatności ma szczególne znaczenie w rozrachunkach z jednostkami budżetowymi i z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, z uwagi na obowiązek płacenia odsetek zwłoki nie zaliczanych do kosztów uzyskania przychodów.
Poza analizą rozliczeń z budżetami bardzo duże znaczenie posiada analiza rozrachunków z tytułu dostaw i usług, gdyż stanowią one z reguły największe kwoty, mające duży wpływ na płynność finansową przedsiębiorstwa.
W ujęciu podmiotowym można wyróżnić następujących kontrahentów:
a)    krajowi dostawcy robót i usług,
b)    krajowi odbiorcy robót i usług,
c)    zagraniczni dostawcy robót i usług,
d)    zagraniczni odbiorcy robót i usług,
e)    urzędy skarbowe w zakresie rozliczeń podatków:
-    od osób fizycznych,
-    od osób prawnych,
-    od nieruchomości,
-    VAT.
f)    Zakład Ubezpieczeń Społecznych w zakresie rozliczeń składek ZUS,
g)    urzędy celne w zakresie rozliczeń ceł i innych opłat związanych z importem i eksportem,
h)    banki w zakresie rozrachunków z tytułu kredytów i rachunków bankowych,
i)    towarzystwa ubezpieczeniowe w zakresie rozrachunków z tytułu ubezpieczeń,
j)    inni kontrahenci.
Do wyżej wymienionych kontrahentów prowadzona jest analityka umożliwiająca prowadzenie analizy poszczególnych kontrahentów pod względem kwot rozrachunkowych i wymaganych terminów wymagalnych płatności.

Znaczenie rozrachunków w działalności przedsiębiorstwa
Bilans jednostki gospodarczej ujmuje w aktywach lub pasywach odpowiednie pozycje dotyczące rozrachunków z różnych tytułów i z różnymi kontrahentami.
Zespół kont rozrachunkowych stosowanych w księgowości szczecin ewidencjonuje wszelkie krajowe i zagraniczne rozrachunki, w tym roszczenia, tj. należności kwestionowane przez kontrahentów oraz należności sporne skierowane na drogę postępowania sądowego.
W aktywach bilansu przedsiębiorstwa występują następujące należności:
I. Należności długoterminowe
1. od jednostek powiązanych
2. od pozostałych jednostek
II. Należności krótkoterminowe
1. Należności od jednostek powiązanych
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) inne
2. Należności od pozostałych jednostek
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych świadczeń
c) inne
e)    dochodzone na drodze sądowej
W księgach rachunkowych prowadzona jest ewidencja analityczna każdego rodzaju należności, umożliwiająca bieżącą analizę i ocenę stanu należności w szczegółowym przekroju podmiotowym i przedmiotowym oraz prowadzenie odpowiednich działań windykacyjnych i monitorowanie ich skuteczności.
Zadaniem ewidencji w odniesieniu do należności jest w szczególności:
-    wyodrębnienie poszczególnych grup należności i roszczeń spornych,
-    odzwierciedlenie przebiegu rozliczeń należności,
-    ustalenie stanu należności i roszczeń spornych w przekroju poszczególnych kontrahentów,
-    wyodrębnienie dla potrzeb sprawozdawczości należności długoterminowych,
-    spełnienie innych wymogów związanych z funkcjami poszczególnych kont należności.
Kwoty i udział w strukturze aktywów należności stanowią istotne elementy dla oceny sytuacji finansowej przedsiębiorstwa, z uwzględnieniem porównania należności z zobowiązaniami.
W pasywach bilansu występują następujące pozycje zobowiązań:
1) Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania
I. Rezerwy na zobowiązania
1. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego
2. Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne
– długoterminowa
– krótkoterminowa
3. Pozostałe rezerwy
– długoterminowe
– krótkoterminowe
II.  Zobowiązania długoterminowe
1. Wobec jednostek powiązanych
2. Wobec pozostałych jednostek
a) kredyty i pożyczki
b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych
c) inne zobowiązania finansowe
d) inne
III.  Zobowiązania krótkoterminowe
1. Wobec jednostek powiązanych
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) inne
2. Wobec pozostałych jednostek
a) kredyty i pożyczki
b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych
c) inne zobowiązania finansowe
d) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
e) zaliczki otrzymane na dostawy
f) zobowiązania wekslowe
g) z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń
h) z tytułu wynagrodzeń
i) inne
Podobnie jak w przypadku należności, przedsiębiorstwa prowadzą w księgach rachunkowych ewidencję analityczną zobowiązań w wymaganych przekrojach dla umożliwienia prowadzenia różnego rodzaju analiz i ocen, w tym zwłaszcza zapewnienia terminowego regulowania płatności.
Wielkość zobowiązań w sumie bilansowej pasywów pozwala określić w jakim stopniu działalność przedsiębiorstwa jest finansowana kapitałami obcymi.
W ramach kontaktów z odbiorcami i dostawcami wyodrębnione są konta z tytułu dostaw i usług krajowych i zagranicznych.
Na kontach rozrachunkowych ujmuje się wszelkie należności i zobowiązania od momentu ich powstania aż do całkowitego rozliczenia. Konta rozrachunkowe nie przewidują podziału należności i zobowiązań na krótkoterminowe i długoterminowe w słowniku księgowych ze względu na zmieniającą się w czasie kwalifikację do tych grup należności i zobowiązań.
Do należności i zobowiązań długoterminowych zalicza się te, których data spłaty ostatniej raty przypada na okres dłuższy niż rok licząc od dnia bilansowego.
W praktyce księgowej stosuje się konta analityczne umożliwiające szczegółowy podział poszczególnych rodzajów należności i zobowiązań, odpowiednio do potrzeb bieżącego zarządzania nimi, a także opracowywania sprawozdań finansowych i sporządzania analiz ekonomicznych.
Zobowiązania z tytułu zaciągniętych kredytów krótkoterminowych i długoterminowych figurują w grupie kont środków pieniężnych i rachunków bankowych.
Stany na kontach rozrachunków w porównaniu do majątku i do kapitałów własnych są istotnymi elementami oceny sytuacji finansowej, a w wypadku wystąpienia dużych zadłużeń przy braku środków pieniężnych sygnalizują ewentualne zagrożenia dla dalszej działalności i konieczność podjęcia odpowiednich działań interwencyjnych na rzecz uregulowania zaległych zobowiązań.

Rozrachunki jako odzwierciedlenie kontaktów przedsiębiorstwa z rynkiem
Przedsiębiorstwo jako jednostka gospodarcza funkcjonuje w krajowym systemie gospodarczym oraz niejednokrotnie w kontaktach z jednostkami zagranicznymi.
Kontrahentami przedsiębiorstwa są dostawcy materiałów, towarów i usług służących działalności operacyjnej oraz odbiorcy kupujący produkty, towary, materiały i usługi.
Kontakty gospodarcze w formie prowadzonych transakcji handlowych znajdują odpowiednie odzwierciedlenie jako należności i zobowiązania. W zależności od wielkości przedsiębiorstwa oraz rozmiaru i zakresu jego działalności gospodarczej ewidencja rozrachunków prowadzona jest z odpowiednią szczegółowością. Konta rozrachunków służą do ewidencji wszelkich krajowych i zagranicznych rozrachunków oraz roszczeń z tytułu dostaw materiałów, towarów i produktów, w tym robót i usług, a także zaliczek na poczet dostaw i usług, kaucji gwarancyjnych i zobowiązań z tytułu weksli własnych.
W jednostkach prowadzących szeroką i różnorodną działalność gospodarczą jest prowadzona odpowiednio rozbudowana ewidencja rozrachunków, obejmująca przede wszystkim niżej wymienione konta syntetyczne:
1.    Rozrachunki z odbiorcami krajowymi. Na koncie tym ewidencjonuje się rozrachunki i roszczenia z odbiorcami krajowymi z tytułu sprzedaży wyrobów, towarów i usług.
2.    Rozrachunki z dostawcami krajowymi. Na koncie tym ewidencjonuje się rozrachunki z dostawcami krajowymi z tytułu dostaw materiałów i towarów oraz usług. Na koncie tym nie ujmuje się rozrachunków związanych z realizacją inwestycji, zobowiązań wekslowych oraz wypłaconych dostawcom zaliczek.
3.    Rozrachunków z odbiorcami zagranicznymi. Na koncie tym ewidencjonuje się należności i roszczenia z tytułu rozrachunków z odbiorcami zagranicznymi za dostawy i usługi z wyłączeniem zaliczek. Ewidencję szczegółową do rozrachunków z odbiorcami zagranicznymi prowadzi się w walutach obcych i w walucie polskiej.
4.     Rozrachunki z dostawcami zagranicznymi. Na tym koncie ewidencjonuje się zobowiązania wobec dostawców za dostawy i usługi z wyłączeniem zaliczek i rozrachunków w zakresie inwestycji. Na koncie ujmuje się również otrzymane bonifikaty, opusty i skonta, odszkodowania, kary i odsetki zwłoki.
5.    Zaliczki otrzymane od odbiorców. Konto służy do ewidencji zaliczek otrzymanych od krajowych i zagranicznych odbiorców na poczet przyszłych dostaw i usług.
6.    Zaliczki wypłacone dostawcom. Konto służy do ewidencji zaliczek wypłaconych krajowym i zagranicznym dostawcom na poczet przyszłych dostaw i usług. Na koncie tym nie ujmuje się zaliczek i przedpłat wypłaconych w działalności inwestycyjnej. Analityka do kont zaliczkowych powinna obejmować w szczególności ewidencję każdego kontrahenta.
7.    Zobowiązania wekslowe. Konto służy do ewidencji zobowiązań, na pokrycie których jednostka wystawiła weksle własne. Ewidencja analityczna do w/w konta powinna zapewnić ujęcie poszczególnych weksli i ich cech.
Do wyżej wymienionych kont przedsiębiorstwo powinno prowadzić ewidencję analityczną, pozwalającą na ustalenie przebiegu rozrachunków i stanu należności, roszczeń oraz zobowiązań w odniesieniu do każdego kontrahenta,  a także wyodrębnienia należności i zobowiązań długoterminowych.
Ewidencja analityczna winna zapewniać możliwość bieżącej analizy i oceny stanu rozrachunków oraz sytuacji finansowej w tym zakresie. Dane syntetyczne i analityczne rozrachunków z jednostkami gospodarczymi powinny zatem służyć rozwijaniu kontaktów rynkowych oraz przeciwdziałaniu ewentualnym zagrożeniom w tym zakresie.
Poza kontami rozrachunkowymi z odbiorcami i dostawcami przedsiębiorstwo prowadzi także rozrachunki z :
1.    Urzędem Skarbowym z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych  i fizycznych,
2.    Urzędem Skarbowym z tytułu VAT,
3.    Zakładem Ubezpieczeń Społecznych z tytułu składek ZUS,
4.    Urzędem Celnym z tytułu cła, podatku akcyzowego, VAT oraz opłat manipulacyjnych,
5.    Urzędami Skarbowymi i innymi z tytułu podatku akcyzowego, podatku od nieruchomości, podatku od środków transportowych, opłat skarbowych  i innych.
Zadłużenia z tytułu podatków, ceł i innych rozrachunków i naliczone odsetki za zwłokę są symptomami sygnalizującymi trudną sytuację finansową przedsiębiorstwa.

. Stan rozrachunków a sytuacja finansowa przedsiębiorstwa
Stan rozrachunków jest istotnym czynnikiem określającym sytuację finansową przedsiębiorstwa.
Zdolność do terminowej regulacji zobowiązań jest odzwierciedleniem  dotacje unijne i wypłacalności jednostki. Ważną determinantą płynności finansowej jest zdolność do generowania gotówki oraz terminowość i pewność jej uzyskiwania, czyli zdolność do windykacji należności przez przedsiębiorstwo. W tej sferze gospodarki finansowej są kreowane warunki określające zdolność przedsiębiorstwa do spłaty różnego rodzaju długów. W związku z tym należności jako składniki aktywów oraz zobowiązania jako składniki pasywów są ujmowane w bilansie według kryterium terminów spłaty, a mianowicie jako należności i zobowiązania długoterminowe i krótkoterminowe.
Należności i zobowiązania krótkoterminowe to takie, których okres spłaty na dzień bilansowy jest nie dłuższy niż rok, natomiast dla należności i zobowiązań  długoterminowych okres ten wynosi  powyżej rok.
Kryteria te są w zasadzie zgodne z Międzynarodowym Standardem Rachunkowości nr 13 „Prezentacja bieżących aktywów i bieżących zobowiązań”, choć – jak stwierdza się w tym akcie – jednoznaczny podział aktywów i pasywów na bieżące (krótkoterminowe) i długoterminowe jest nie zawsze możliwy. W związku z powyższym w praktyce podział ten w wielu przypadkach bardziej opiera się na konwencji niż na jednej koncepcji.
Podział aktywów oraz zobowiązań na bieżące i długoterminowe zazwyczaj nie jest uważany za adekwatny w sprawozdaniach finansowych przedsiębiorstw o nieokreślonym lub długim cyklu operacyjnym.
Standard 13 ma na celu harmonizację rozwiązań stosowanych w przedsiębiorstwach, poprzez dogodny dla nich wybór sposobu określenia bieżących aktywów i pasywów w ich sprawozdaniach finansowych.
Minimum informacji wykazywanych w zakresie należności i zobowiązań określa Międzynarodowy Standard Rachunkowości nr 5 „ Informacje wykazane w sprawozdaniach finansowych”. Zgodnie z tym standardem, w ramach zobowiązań bieżących należy przedstawiać oddzielnie podane następujące pozycje:
•    bieżące raty długoterminowych zobowiązań,
•    zobowiązania wobec dostawców z tytułu obrotu handlowego:
a)    zobowiązania wobec zarządu,
b)    zobowiązania wewnętrzne,
c)    zobowiązania wobec spółek stowarzyszonych,
d)    zobowiązania z tytułu podatków od dochodów,
e)    zobowiązania z tytułu dywidend,
f)    inne zobowiązania oraz rozliczenia międzyokresowe bierne.
•    kredyty bankowe i salda kredytowe na bankowych rachunkach bieżących.
W ramach majątku trwałego należy wykazywać długoterminowe należności z tytułu:
    należności od zarządu,
    należności od odbiorców i dostawców z tytułu obrotu handlowego,
    należności wewnętrzne,
    należności od spółek stowarzyszonych,
    inne należności.
W ramach majątku obrotowego zobowiązania długoterminowe powinny być prezentowane według następujących pozycji:
•    pożyczki wewnętrzne,
•    pożyczki zabezpieczone,
•    pożyczki niezabezpieczone,
•    pożyczki od spółek stowarzyszonych.
W bilansie dla jednostek, którego wzorzec stanowi załącznik nr 1 do ustawy o rachunkowości, przyjęto następujący układ informacyjny dla zobowiązań i należności.
AKTYWA
A. Aktywa trwałe
I. Wartości niematerialne i prawne
1. Koszty zakończonych prac rozwojowych
2. Wartość firmy
3. Inne wartości niematerialne i prawne
4. Zaliczki na wartości niematerialne i prawne
II. Rzeczowe aktywa trwałe
1. Środki trwałe
a) grunty (w tym prawo użytkowania wieczystego gruntu)
b) budynki, lokale i obiekty inżynierii lądowej i wodnej
c) urządzenia techniczne i maszyny
d) środki transportu
e) inne środki trwałe
2. Środki trwałe w budowie
3. Zaliczki na środki trwałe w budowie
III. Należności długoterminowe
1. Od jednostek powiązanych
2. Od pozostałych jednostek
IV. Inwestycje długoterminowe
1. Nieruchomości
2. Wartości niematerialne i prawne
3. Długoterminowe aktywa finansowe
a) w jednostkach powiązanych
– udziały lub akcje
– inne papiery wartościowe
– udzielone pożyczki
– inne długoterminowe aktywa finansowe
b) w pozostałych jednostkach
– udziały lub akcje
– inne papiery wartościowe
– udzielone pożyczki
– inne długoterminowe aktywa finansowe
4. Inne inwestycje długoterminowe
V. Długoterminowe rozliczenia międzyokresowe
1. Aktywa z tytułu odroczonego podatku dochodowego
2. Inne rozliczenia międzyokresowe
B. Aktywa obrotowe
l. Zapasy
1. Materiały
2. Półprodukty i produkty w toku
3. Produkty gotowe
4. Towary
5. Zaliczki na dostawy
II. Należności krótkoterminowe
1. Należności od jednostek powiązanych
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) inne
2. Należności od pozostałych jednostek
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie spłaty:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) z tytułu podatków, dotacji, ceł, ubezpieczeń społecznych i zdrowotnych oraz innych świadczeń
c) inne
d) dochodzono na drodze sądowej
III. Inwestycje krótkoterminowe
1. Krótkoterminowe aktywa finansowe
a) w jednostkach powiązanych
– udziały lub akcje
– inne papiery wartościowe
– udzielone pożyczki
– inne krótkoterminowe aktywa finansowe
b) w pozostałych jednostkach
– udziały lub akcje
– inne papiery wartościowe
– udzielone pożyczki
– inne krótkoterminowe aktywa finansowe
c) środki pieniężne i inne aktywa pieniężne
– środki pieniężne w kasie i na rachunkach
– inne środki pieniężne
– inne aktywa pieniężne
2. Inne inwestycje krótkoterminowe
IV. Krótkoterminowe rozliczenia międzyokresowe
PASYWA
A. Kapitał (fundusz) własny
l. Kapitał (fundusz) podstawowy
II. Należne wpłaty na kapitał podstawowy (wielkość ujemna)
III. Udziały (akcje) własne (wielkość ujemna)
IV. Kapitał (fundusz) zapasowy
V. Kapitał (fundusz) z aktualizacji wyceny
VI. Pozostałe kapitały (fundusze) rezerwowe
VII. Zysk (strata) z lat ubiegłych
VIII. Zysk (strata) netto
IX. Odpisy z zysku netto w ciągu roku obrotowego (wielkość ujemna)
B. Zobowiązania i rezerwy na zobowiązania
I. Rezerwy na zobowiązania
1. Rezerwa z tytułu odroczonego podatku dochodowego
2. Rezerwa na świadczenia emerytalne i podobne
– długoterminowa
– krótkoterminowa
3. Pozostałe rezerwy
– długoterminowe
– krótkoterminowe
II. Zobowiązania długoterminowe
1. Wobec jednostek powiązanych
2. Wobec pozostałych jednostek
a) kredyty i pożyczki
b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych
c) inne zobowiązania finansowe
d) inne
III. Zobowiązania krótkoterminowe
1. Wobec jednostek powiązanych
a) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
b) inne
2. Wobec pozostałych jednostek
a) kredyty i pożyczki
b) z tytułu emisji dłużnych papierów wartościowych
c) inne zobowiązania finansowe
d) z tytułu dostaw i usług, o okresie wymagalności:
– do 12 miesięcy
– powyżej 12 miesięcy
e) zaliczki otrzymane na dostawy
f) zobowiązania wekslowe
g) z tytułu podatków, ceł, ubezpieczeń i innych świadczeń
h) z tytułu wynagrodzeń
i) inne
3. Fundusze specjalne
IV. Rozliczenia międzyokresowe
1. Ujemna wartość firmy
2. Inne rozliczenia międzyokresowe
– długoterminowe
– krótkoterminowe.
Należności i roszczenia umorzone, nieściągalne i przedawnione nie są zaliczane do aktywów. Wymagają one odpisów w ciężar rezerw, jeśli były takie uprzednio na ten cel utworzone, lub w ciężar pozostałych kosztów operacyjnych.
Zobowiązania przedawnione lub umorzone odpisuje się na dobro pozostałych przychodów operacyjnych. W informacji dodatkowej jednostka wykazuje zobowiązania warunkowe wynikające z prowadzonej działalności gospodarczej.

Podstawą wyceny majątku trwałego są – cena nabycia lub koszt wytworzenia. Tak rozumiana wycena majątku trwałego jest jego pierwszą wartością ewidencyjną, określaną jako wartość początkowa. Jest ona sumą faktycznie poniesionych wydatków inwestycyjnych na zakup lub wytworzenie nowego obiektu. Prawidłowe ustalenie wartości początkowej środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej ma bardzo istotne znaczenie z punktu widzenia odpisów amortyzacyjnych. Wartość początkowa stanowi, bowiem podstawę dokonywania odpisów amortyzacyjnych. Biuro rachunkowe przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wyszczególniają trzynaście przypadków ustalania wartości początkowej, których kryterium wyróżniającym jest sposób nabycia środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej.

Wartość początkowa przy nabyciu przedmiotów majątkowych w drodze kupna
Za wartość początkową środka trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych w razie nabycia w drodze kupna przepisy rozporządzenia w § 6 ust. 1 pkt 1 uznają cenę nabycia. Za cenę nabycia normodawca uważa rzeczywistą cenę składnika majątkowego, obejmującą kwotę należną sprzedającemu, powiększoną o koszty związane z zakupem naliczone do dnia przekazania środka trwałego do używania, a w szczególności o koszty: transportu, załadunku,
wyładunku, ubezpieczenia w drodze, montażu, opłat notarialnych, opłat skarbowych, pozostałych opłat, odsetek, prowizji, różnic kursowych, oraz pomniejszoną, zgodnie z odrębnymi przepisami, o podatek od towarów i usług, z wyjątkiem, gdy podatnikowi nie przysługuje obniżenie kwoty naliczonego podatku lub zwrot różnicy podatku od towarów i usług. W przypadku importu cena nabycia obejmuje:
a) cło,
b) podatek akcyzowy,
c) podatek importowy od składników majątkowych sprowadzanych lub nadesłanych z zagranicy (tylko w stosunku do środków trwałych sprowadzonych z zagranicy przed 1 stycznia 1996 r., a więc w okresie obowiązywania ustawy z 25 listopada 1993 r. o podatku importowym od towarów sprowadzanych lub nadsyłanych z zagranicy – Dz.U. Nr 123, poz.
551, z 1994 r. Nr 132, poz. 669, z 1995 r. Nr 138, poz. 683){P}.
Zależności te można przedstawić za pomocą następujących wzorów:
a) cena nabycia składników zakupionych w kraju

Wartość początkowa w razie wytworzenia przedmiotów majątkowych we własnym zakresie
Za wartość początkową środka trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych w razie ich wytworzenia we własnym zakresie przepisy rozporządzenia w § 6 ust. 1 pkt 2 uznają koszt wytworzenia. Za koszt wytworzenia normodawca uważa wartość, w cenie nabycia, zużytych do wytworzenia:
a) rzeczowych składników majątku,
b) wykorzystanych usług obcych,
a także koszt wynagrodzeń za pracę wraz z pochodnymi i inne koszty dające się zaliczyć do
wartości wytworzonych przedmiotów majątkowych. Do kosztu wytworzenia nie zalicza się:
a) kosztów ogólnych zarządu,
b) kosztów sprzedaży oraz pozostałych kosztów operacyjnych,
c) kosztów operacji finansowych, w szczególności:
– odsetek od kredytów (pożyczek),
– prowizji,
– różnic kursowych naliczonych do dnia przekazania środka trwałego do używania

Wartość początkowa w razie nabycia przedmiotów majątkowych w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób
Za wartość początkową środka trwałego oraz wartości niematerialnych i prawnych w razie nabycia ich w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób przepisy rozporządzenia w § 6 ust. 1 pkt 3 uznają:
a) jeżeli umowa darowizny lub umowa o nieodpłatnym przekazaniu określają wartość przekazanych rzeczy w niższej wysokości niż ich wartość rynkowa – wartość określoną w umowie,
b) w pozostałych przypadkach – wartość rynkową z dnia nabycia. Wartość rynkową określa się na podstawie przeciętnych cen stosowanych w danej miejscowości w obrocie składnikami majątkowymi tego samego rodzaju i gatunku, z uwzględnieniem ich stanu i stopnia zużycia.

Wartość początkowa w razie nabycia przedmiotów majątkowych w drodze przekształcenia podmiotów gospodarczych
Przepisy rozporządzenia Ministra Finansów z 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych za wartość początkową środków
trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych uznają w razie przekształcenia formy prawnej, łączenia oraz podziału podmiotów gospodarczych – wartość w wysokości wartości początkowej określonej w ewidencji (wykazie) środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych prowadzonego przez podmiot przekształcany, łączony lub dzielony. Ten sposób ustalania wartości początkowej środka trwałego lub wartości niematerialnej i prawnej ma zastosowanie w razie przekształcenia, podziału, łączenia podmiotów gospodarczych na podstawie odrębnych przepisów, z których wynika, że podmiot gospodarczy powstały z przekształcenia, podziału lub łączenia wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki podmiotu przekształconego, łączonego lub dzielonego.
Zasady te mają zastosowanie również – na podstawie § 6 ust. 11 rozporządzenia w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych do osób fizycznych w razie:
a) podjęcia działalności przez podmiot gospodarczy po przerwie trwające nie dłużej niż 3 lata,
b) zmiany formy prawnej prowadzonej działalności, polegającej na łączeniu lub podziale dotychczasowych podmiotów gospodarczych albo zmianie wspólników spółki nie mającej osobowości prawnej,
c) zmiany działalności wykonywanej samodzielnie przez jednego lub odrębnie przez każde z małżonków na działalność wykonywaną na imię obojga małżonków,
d) zmiany działalności wykonywanej na imię obojga małżonków na działalność wykonywaną przez jedno lub odrębnie przez każde z małżonków,
e) zmiany działalności wykonywanej przez jednego małżonka na działalność wykonywaną przez drugiego małżonka.

Wartość początkowa przedmiotów majątkowych, gdy nie można ustalić ich kosztu wytworzenia
Zgodnie z § 6 ust. 7 rozporządzenia Ministra Finansów z 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w przypadku braku
możliwości ustalenia kosztu wytworzenia – wartość początkową środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych przyjmuje się w wysokości określonej przez biegłego powołanego przez podatnika. Ustalając tę wartość biegły jest obowiązany w swojej wycenie uwzględnić ceny rynkowe z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji lub sporządzenia wykazu środków trwałych.

Wartość początkowa w przypadku nabycia przed założeniem ewidencji
W § 6 ust. 6 rozporządzenia Ministra Finansów z 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych zostały zawarte zasady określania wartości początkowej środka trwałego w przypadku nabycia go przed dniem założenia ewidencji środków trwałych. W tym przypadku za wartość początkową przyjmuje się – przy spełnieniu warunków określonych w rozporządzeniu – wartość wynikającą z wyceny dokonanej przez podatnika. Ten sposób ustalania wartości początkowej środka trwałego jest możliwy tylko u podatników podatku dochodowego od osób fizycznych. Ta metoda nie jest możliwa w przypadku osób prawnych. Może ona być zastosowana tylko wówczas, gdy nie można dokonać wyceny wartości początkowej według cen nabycia, kosztu wytworzenia lub wartości rynkowej.
Wycena dokonana przez podatnika winna uwzględniać:
a) ceny rynkowe środka trwałego tego samego rodzaju z grudnia roku poprzedzającego rok założenia ewidencji,
b) stopień zużycia środka trwałego.

Wartość początkowa budynków mieszkalnych
W przypadku budynków mieszkalnych lub lokali mieszkalnych wynajmowanych, wydzierżawianych albo używanych przez właściciela na cele prowadzonej przez niego działalności gospodarczej za wartość początkową, od której dokonuje się odpisów amortyzacyjnych, przyjmuje się wartość stanowiącą iloczyn metrów kwadratowych wynajmowanej, wydzierżawianej lub użytkowanej przez właściciela powierzchni użytkowej (powierzchni przyjętej dla celów podatku od nieruchomości) tego budynku lub lokalu i kwoty 988 PLN. Ta metoda wyceny wartości początkowej jest możliwa wyłącznie u podatników podatku dochodowego od osób fizycznych.

Wartość początkowa w razie nabycia środków trwałych lub wartości niematerialnych i prawnych w formie wkładu niepieniężnego
W razie nabycia środków trwałych w formie wkładu niepieniężnego (aportu) wniesionego przez udziałowca osoby prawnej lub wspólnika, w tym także, gdy jako wkład wnoszone jest przedsiębiorstwo lub jego zorganizowana część, za wartość początkową rozporządzenie Ministra Finansów z 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji księgowość środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Dz.U. Nr 6, poz. 35 ze zm.) uznaje ustaloną przez podatnika na dzień wniesienia wkładu wartość poszczególnych środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych, nie wyższą jednak od ich wartości rynkowej. Suma wartości wszystkich składników stanowiących wkład niepieniężny i pieniężny nie może być jednak wyższa od nominalnej wartości objętych akcji lub udziałów.

Wartość początkowa inwestycji w obcych środkach trwałych
W przypadku inwestycji w obcych środkach trwałych rozporządzenie Ministra Finansów z 17
stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych w § 6 ust. 9 wartość początkową nakazuje ustalać według zasad określonych dla środków trwałych wytworzonych przez podatnika we własnym zakresie oraz środków trwałych ulepszonych.

Wartość początkowa ulepszonych środków trwałych
Rozporządzenie Ministra Finansów z 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych za ulepszone uznaje te środki trwałe, których przebudowa, rozbudowa, rekonstrukcja, adaptacja lub modernizacja spowodowały wzrost wartości użytkowej w stosunku do wartości z dnia przyjęcia środków do używania. Wzrost wartości mierzy się:
a) okresem używania środka trwałego,
b) jego zdolnością wytwórczą,
c) jakością produktów uzyskiwanych za pomocą ulepszonego środka trwałego,
d) kosztami eksploatacji środka trwałego
Jeżeli środek trwały został ulepszony, jego wartość początkową, ustaloną w zależności od sposobu jego nabycia – bądź według cen nabycia, bądź według kosztu wytworzenia, bądź według wartości rynkowej lub wartości określonej w umowie darowizny albo nieodpłatnego przekazania – powiększa się o:
a) sumę wydatków na jego ulepszenie,
b) wydatki na nabycie części składowych lub peryferyjnych, których jednostkowa cena przekracza 1000 PLN

Wartość początkowa środków trwałych w przypadku ich współwłasności
W przypadku środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych stanowiących współwłasność ich wartość początkową, od której dokonywane są odpisy amortyzacyjne, ustala się, stosownie do dyspozycji ust. 10 § 6 rozporządzenia Ministra Finansów z 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych (Dz.U. Nr 6, poz. 35 ze zm.), w takiej proporcji, w jakiej pozostaje udział podatnika we własności tego składnika majątku. Oczywiście ten sposób ustalania wartości początkowej stosowany jest tylko wówczas, gdy współwłaściciele nie prowadzą wspólnie działalności gospodarczej. Zasada ta nie ma zastosowania do składników majątkowy stanowiących współwłasność małżeńską, chyba, że małżonkowie odrębnie prowadzą działalność gospodarczą.

Wartość początkowa firmy
W przypadku firmy za wartość początkową przepisy rozporządzenia w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych uznają nadwyżkę ceny nabycia przedsiębiorstwa lub jego zorganizowanej części nad wartością rynkową składników majątkowych wchodzących w skład kupionego, przyjętego do odpłatnego korzystania albo wniesionego do spółki przedsiębiorstwa lub zorganizowanej jego części, odpowiednio z dnia kupna, przyjęcia do korzystania albo wniesienia do spółki.

Wartość początkowa praw majątkowych i licencji
Zgodnie z § 6 ust. 15 rozporządzenia Ministra Finansów z 17 stycznia 1997 r. w sprawie amortyzacji środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych wartość początkową praw majątkowych stanowi cena nabycia tych praw, z tym, że w przypadku, gdy wynagrodzenie (opłaty) licencjonodawcy lub sprzedawcy praw uzależnione jest od przychodów uzyskanych przez licencjobiorcę (kupującego prawa), a licencjobiorca wliczył w ciężar kosztów uzyskania wypłacone wynagrodzenie, o kwotę tę pomniejsza się wartość początkową nabytych praw, od której dokonywane są odpisy amortyzacyjne.

W praktyce stosowane mogą być następujące metody amortyzacji:
1)    metoda liniowa (równomierna),
2)    metoda degresywna (przyspieszona),
3)    metoda naturalna,

Metoda liniowa zakłada, że eksploatowany obiekt majątku trwałego zużywa się równomiernie przez cały okres jego życia ekonomicznego. Bieżąca wartość tego zużycia w dowolnym okresie – nazywana stawką amortyzacyjną – jest wartością stałą, co oznacza, że koszty działalności jednostki gospodarczej przez cały okres użytkowania tego obiektu obciążane są stałą wartością, określającą zużycie eksploatowanych składników majątku trwałego. Wyznaczone w ten sposób odpisy amortyzacyjne nie będą się zmieniały przez cały okres amortyzowania środka trwałego. Jedynymi czynnikami, które zmienią kwotę odpisów amortyzacyjnych w metodzie liniowej, może być fakt dokonania modernizacji środka trwałego oraz ewentualne przeszacowanie wartości początkowej, które może być dokonane tylko i wyłącznie w sytuacjach określonych rozporządzeniem Ministra Finansów (ostatnie przeszacowanie miało miejsce 1 stycznia 1995 r. na mocy rozporządzenia Ministra Finansów). Kwotę odpisu amortyzacyjnego wyznaczamy dzieląc wartość początkową środka trwałego przez przewidywany okres jego użytkowania (wzór 1).
W ten sposób otrzymujemy wartość rocznego odpisu, a w wyniku jego podzielenia przez 12 –wartość odpisu miesięcznego. W efekcie liniowego amortyzowania umorzenie środka będzie liniowo wzrastać, a co za tym idzie, wartość bieżąca (netto) środka trwałego będzie ulegała równomiernemu obniżaniu w całym okresie amortyzacyjnym. Zależności te pokazuje wykres 1.

Stopień rocznego zużycia środka trwałego w sposób liniowy można określić liczbą procentową, która mówi nam, w ilu procentach rocznie środek trwały zostanie zamortyzowany. Wielkość tę obliczamy według wzoru 2.
gdzie: T – przewidywany okres użytkowania.
Metody degresywne nazywane są metodami amortyzacji przyspieszonej; zakładają one, że przydatność obiektu majątku trwałego maleje w miarę upływu lat jego użytkowania. Jest to jednoznaczne z założeniem, że stawki amortyzacyjne maleją wraz ze „starzeniem się” eksploatowanego obiektu. Konsekwencją tych metod jest skrócenie okresu amortyzowania obiektów majątku trwałego i jednocześnie wyraźne zróżnicowanie obciążeń z tego tytułu w kolejnych latach użytkowania tych obiektów: w pierwszych latach koszty amortyzacji są o wiele wyższe niż w końcowym okresie eksploatacji obiektów. Powoduje to zmniejszenie zysku, a więc również – zmniejszenie obciążeń podatkowych na początku eksploatacji obiektów oraz – wzrost zysku i podatku dochodowego w końcowych latach ich użytkowania. Z powyższego wynika, że metody amortyzacji przyspieszonej są szczególnie korzystne w odniesieniu do obiektów majątku trwałego podatnych na „starzenie się” technologiczne, a więc obiektów, których wytwarzanie charakteryzuje się szybkim postępem technicznym. Takie obiekty majątku trwałego wraz z upływem lat ich eksploatacji tracą swoje pierwotne zdolności wytwórcze. Z ekonomicznego punktu widzenia oznacza to pilną potrzebę zastąpienia ich obiektami wydajniejszymi, nowocześniejszymi. Metoda amortyzacji degresywnej dopuszczona jest dla środków trwałych o charakterze produkcyjnym, takich jak maszyny i urządzenia techniczne oraz środki transportu. Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych zawęża możliwość stosowania tej metody do środków trwałych zaliczonych do grupy 3–6 i 8 Klasyfikacji oraz środków transportu, z wyjątkiem samochodów osobowych lub innych samochodów o dopuszczalnej ładowności nieprzekraczającej 500 kilogramów (art. 16k updop) w szczególności grup:
3 – Kotły i maszyny energetyczne,
4 – Maszyny, urządzenia i aparaty ogólnego stosowania,
5 – Maszyny, urządzenia i aparaty specjalne branżowe,
6 – Urządzenia techniczne,
8 – Narzędzia, przyrządy, ruchomości i wyposażenie.
Należy jednak zaznaczyć, iż w stanie prawnym, który będzie obowiązywać od 1 stycznia 2001 r., ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych wprowadza – na mocy ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych – pewne zmiany w odniesieniu do zakresu możliwości dokonywania odpisów amortyzacyjnych od środków transportu. Nowa regulacja przewiduje, iż będą to środki transportu, z wyjątkiem samochodów osobowych rozumianych jako samochody nieposiadające homologacji producenta lub importera wymaganej dla samochodów ciężarowych oraz takich, które nie zostały przystosowane przez tego producenta do przewozu ładunków o masie przekraczającej 500 kilogramów (art. 16k ust. 1 w związku z art. 16 ust. 3a updop).
Metoda degresywna jest oparta na dwóch założeniach:
 wydajność środka trwałego spada wraz z upływem czasu, w związku z tym przenosi on mniejszą wartość na produkowane wyroby w tej samej jednostce czasu;
 wraz ze starzeniem się środka trwałego rosną koszty jego eksploatacji (remonty i naprawy, zwiększone zużycie materiałów eksploatacyjnych) i muszą być one zrównoważone mniejszym odpisem amortyzacyjnym.
Zależności te pokazują wykresy 2 i 3.
W wyniku porównania obydwu wykresów widać, że stosowanie amortyzacji degresywnej daje bardziej równomierny rozkład kosztów całkowitych związanych z użytkowaniem środka niż w przypadku amortyzacji liniowej.

Podstawą obliczenia stawki amortyzacji dla metody degresywnej jest stopa amortyzacji dla metody liniowej. Różnica w wyznaczeniu wysokości odpisów amortyzacyjnych polega na:
 zastosowaniu współczynnika podwyższającego stawkę amortyzacyjną,
 obliczaniu kwoty amortyzacji na podstawie wartości netto (bieżącej) środka trwałego.

Przepisy podatkowe uściślają wielkość współczynnika podwyższającego do wartości nie większej niż 2,0, a w przypadku podmiotów gospodarczych lub ich zakładów działających na terenie gminy o szczególnym zagrożeniu wysokim bezrobociem strukturalnym albo w gminie zagrożonej recesją i degradacją społeczną – nie większej niż 3,0. Wykaz gmin ustala Rada Ministrów. Należy pamiętać, że odpis amortyzacyjny danego środka trwałego przez cały rok obrachunkowy nie może ulec zmianie, tak, więc określona stawka amortyzacyjna będzie stała w ciągu całego roku obrotowego. Odpisy będą malały tylko w kolejnych latach obrachunkowych. Kwoty malejące stosowane są do momentu zrównania się kwoty odpisu, obliczonej metodą degresywną, z liniową kwotą odpisu. W przeciwnym razie środek trwały nigdy nie osiągnąłby wartości bieżącej równej zeru (nie zostałby zamortyzowany w 100%).
Zgodnie z przepisami podatkowymi począwszy od roku podatkowego, w którym roczna kwota amortyzacji obliczona metodą degresywną miałaby być niższa od rocznej kwoty amortyzacji obliczonej przy zastosowaniu metody liniowej, podatnicy dokonują dalszych odpisów amortyzacyjnych zgodnie z metodą liniową (art. 16k updop). Tabela 1 prezentuje sposób obliczenia amortyzacji degresywnej środka trwałego o wartości początkowej 40 000 zł oraz przewidywanym okresie użytkowania 10 lat. Zastosowany współczynnik podwyższający wynosi 2,0.

Metoda naturalna uzależnia wysokość stawek amortyzacyjnych od pracy wykonanej w danym okresie przez dany obiekt majątku trwałego. Oznacza to, że przewidywany okres eksploatacji obiektu określany jest nie w latach, lecz w dowolnie zmierzonej przewidywanej pracy obiektu (w złotówkach, godzinach, metrach, sztukach, kilogramach, itp. jednostkach naturalnych).
Trzeba stwierdzić, że ten sposób liczenia wartości zużycia nie może dotyczyć wszystkich składników majątku trwałego, gdyż nie zawsze jest możliwe określenie wielkości pracy wykonanej przez te obiekty. Ponadto, chociaż teoretycznie jest to metoda trafna, gdyż amortyzacja ściśle związana jest z efektami ekonomicznymi danego obiektu, to jednak – praktyczne jej stosowanie często wydłuża okres amortyzacji poza okres ekonomicznie uzasadniony. Dotyczy to np. obiektów niezbędnych dla danej jednostki gospodarczej, lecz z uzasadnionych powodów (np. specyfika procesu technologicznego) wykorzystywanych okresowo. Stawki amortyzacyjne, określane za pomocą tej metody, są stawkami zmiennymi w czasie trwania życia ekonomicznego obiektu i liczone są następująco (wzór

Amortyzacja jest, z punktu widzenia zasad jego obliczania, kosztem szczególnym. Stanowi ona zużycie zasobu jednostki, ale ze względu na trwały charakter tego zasobu – jest ponoszona nie w jednym, a w kilku okresach sprawozdawczych. Majątek trwały z upływem czasu podlega zużyciu, w wyniku, którego zmniejsza się jego wartość. Odzwierciedleniem tego zużycia jest właśnie amortyzacja. Amortyzacja jest ustalana na podstawie przewidywanego okresu używania majątku trwałego, jej wartość przypadająca na jeden okres stanowi swego rodzaju szacunek. Oznacza to, że amortyzacja może stać się istotnym elementem manipulacji wynikiem finansowym. Przy założeniu, że amortyzacja dla celów księgowych byłaby równa amortyzacji dla celów podatkowych, może ona stać się również elementem manipulacji podstawą opodatkowania, i w związku z tym prowadzić do celowego obniżania płatności z tytułu podatku dochodowego.
Jednym z podstawowych kryteriów oceny działalności zarządzającego jest wynik finansowy, ponieważ stanowi on źródło potencjalnych korzyści dla właścicieli kapitału. Wykorzystanie amortyzacji dla zmniejszenia obciążeń podatkowych jest, więc ograniczone przez wymagany przez inwestorów poziom wyniku finansowego. Każde zwiększenie amortyzacji oznacza zmniejszenie zysku brutto, co z kolei zmniejsza potencjalne korzyści inwestorów z tytułu dywidendy.

2. Klasyfikacja środków gospodarczych według postaci, w jakiej występuje majątek:
a)    składniki rzeczowe – środki pracy, przedmioty pracy, produkty pracy, towary,
b)     wartości niematerialne i prawne – prawa autorskie, licencje, programy komputerowe, patenty,
c)     składniki finansowe – środki pieniężne, nabyte papiery wartościowe, udzielone pożyczki,
d)     należności – sumy należące od innych jednostek i osób.

3. Klasyfikacja ogółu składników majątkowych według kryterium czasu uwzględniającego zdolność środków gospodarczych do zachowania postaci:
a)    majątek trwały – składniki majątkowe zdolne do zachowania postaci przez okres dłuższy niż jeden rok,
b)    majątek obrotowy – składniki majątkowe, które zmieniają swoją postać w ciągu jednego roku.

4. Charakterystyka składników majątku trwałego.
a)    wartości niematerialne i prawne – wartość firmy, prawa majątkowe, oprogramowanie komputerów, koszty organizacji poniesione przy założeniu lub późniejszym rozszerzeniu spółki akcyjnej, koszty zakończonych prac rozwojowych,
b)    rzeczowy majątek trwały – grunty własne, budynki i budowle, urządzenia techniczne i maszyny, środki transportu, pozostałe środki trwałe, inwestycje rozpoczęte, zaliczki na poczet inwestycji,
c)    finansowy majątek trwały – udziały, papiery wartościowe, udzielone pożyczki długoterminowe,
d)    należności długoterminowe.

5. Charakterystyka składników majątku obrotowego
a)    zapasy – materiał, półprodukty i produkty w toku, produkty gotowe, towary , zaliczki na poczet dostaw,
b)    należności i roszczenia – należności z tytuł dostaw i usług, z tytuł podatków, dotacji i ubezpieczeń społecznych, należności wewnątrz-zakładowe, pozostał należności, należności dochodzone na drodze sądowej,
c)    papiery wartościowe przeznaczone do obrotu – udział i papiery wartościowe nabyte w celach handlowych, czeki i weksle płatne w okresie dłuższym niż 3 miesiące,
d)    środki pieniężne – środki pieniężne w kasie, środki pieniężne banku, inne środki pieniężne.

6. Pojęcie pasywów – źródła pochodzenia, źródła finansowania majątku danej jednostki gospodarczej.

7 . Klasyfikacja źródeł dochodzenia majątku:
a)    kapitał (fundusze) własne – równowartość środków gospodarczych wniesionych do jednostki przez jej właściciela oraz wygospodarowanych przez samą jednostkę
b)    kapitały obce – równowartość środków gospodarczych, które znajdują w dyspozycji jednostki, ale są własnością innych podmiotów,
c)    fundusze specjalne – równowartość środków pieniężnych przeznaczonych na cele specjalne.

8. Charakterystyka funduszy ( kapitałów ) własnych
a)    kapitał ( fundusze) podstawowe- równowartość środków gospodarczych wniesionych do jednostki przez jej założyciela,
postacie występowania funduszy ( kapitał w) podstawowych w zależności od formy własności i ustalonych przepisami zasad gospodarki finansowej obowiązujących jednostkę
przedsiębiorstwo państwowe – fundusz założycielski
spółdzielnia – fundusz udziałowy
spółka z o.o. – kapitał udziałowy
spółka akcyjna – kapitał akcyjny
spółka jawna – kapitał wspólników,
b)    należne, lecz nie wniesione wpłaty na poczet kapitał podstawowego,
c)    kapitał zapasowy – tworzony ustawowo albo zgodnie ze statutem lub umową spółki,
przedsiębiorstwo państwowe – fundusz przedsiębiorstwa
spółdzielnia – fundusz zasobowy
spółka z o.o. – kapitał zapasowy
spółka akcyjna – kapitał zapasowy
d)    kapitał rezerwowe – w spółce z o.o. i spółce akcyjnej,
e)    wynik finansowy netto – zysk lub strata.

9. Charakterystyka kapitałów w obcych
a)    zobowiązania długoterminowe:
•    zobowiązania, których termin spłaty przypada po upływie roku od daty, na którą sporządzony jest bilans,
•    otrzymane długoterminowe pożyczki, długoterminowe kredyty bankowe, wyemitowane obligacje,
b)    zobowiązania krótkoterminowe:
•    zobowiązania, których termin spłaty przypada w ciągu
roku od dnia bilansowego,
•    pożyczki, obligacje, papiery wartościowe, kredyty bankowe, zaliczki na poczet dostaw, zobowiązania
z tytuł dostaw i usług, zobowiązania wekslowe, zobowiązania z tytuł podatków, ceł ubezpieczeń społecznych, zobowiązania z tytuł wynagrodzel1, zobowiązania wewnątrz zakładowe,

10. Charakterystyka funduszy specjalnych – fundusze, tworzone jako odpisy w koszty działalności lub z zysku z przeznaczeniem na ściśle określone cele,
a)    zakładowy fundusz świadczeń socjalnych,
b)    inne fundusze specjalne.