Rachunkowość

Emeryci, którzy ukończą powszechny wiek emerytalny (kobiety 60 lat, a mężczyźni – 65 lat), mogą zarabiać bez ograniczeń. Młodszych emerytów obowiązują limity zarobkowe. Jeśli osoba uprawniona do emerytury prowadzi pozarolniczą działalność, może otrzymywać emeryturę w zmniejszonej wysokości. W określonych przypadkach ZUS zawiesi wypłatę tego świadczenia. Prowadzenie działalności może powodować zmniejszanie lub zawieszanie należnej emerytury, nawet jeśli emeryt nie przystąpi do ubezpieczeń społecznych z tego tytułu (ubezpieczenia z tytułu działalności są dla tych osób dobrowolne).

Od 3 lat prowadzę pozarolniczą działalność. W listopadzie 2008 r. wystąpię z wnioskiem do ZUS o wcześniejszą emeryturę, ponieważ spełniam wszystkie warunki. Po przyznaniu emerytury nie chcę zaprzestać prowadzenia działalności. Czy w takim przypadku ZUS zmniejszy mi wysokość przyznanej emerytury? Po uzyskaniu emerytury składki na moje ubezpieczenia będą opłacane od minimalnej podstawy wymiaru – 60% przeciętnego wynagrodzenia.

ZUS będzie wypłacał Panu emeryturę w pełnej wysokości, ponieważ podstawa wymiaru składek z działalności, wynosząca 60% przeciętnego wynagrodzenia, nie przekracza limitu powodującego zmniejszenie świadczenia. Limit ten wynosi 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia.
ZUS przyjmuje, że emeryt, który prowadzi działalność, osiąga z tego tytułu przychód w wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w myśl przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
ZUS ogranicza wysokość wypłacanej emerytury lub wstrzymuje jej wypłatę po przekroczeniu 70% i 130% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia ogłaszanego przez Prezesa GUS. Wysokość tych kwot zmienia się od trzeciego miesiąca każdego kwartału.
Od 1 września do 30 listopada 2008 r. dopuszczalna kwota osiągania przychodu dla emeryta (wynosząca 70% przeciętnego wynagrodzenia) to 2066 zł. Natomiast minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób współpracujących wynosi w tych miesiącach 1770,82 zł.
Składki na Pana ubezpieczenia społeczne z tytułu prowadzonej działalności będą opłacane od minimalnej podstawy. ZUS przyjmie, że osiąga Pan przychód w tej wysokości (1770,82 zł). Kwota ta nie przekracza progu zarobkowego, który powoduje zmniejszenie wypłaty świadczenia (2066 zł). Dlatego ZUS będzie wypłacał Panu emeryturę w pełnej wysokości.

Od 1 października 2008 r. zatrudniliśmy na pół etatu z wynagrodzeniem 1500 zł pracownika uprawnionego do emerytury. Pracownik ten równocześnie prowadzi działalność gospodarczą. Osoba ta nie opłaca składek z działalności, bo z umowy o pracę zarabia więcej niż kwota minimalnego wynagrodzenia. Dotychczas otrzymywała z ZUS emeryturę w pełnej wysokości. Czy z powodu zatrudnienia na umowę o pracę ZUS może zmniejszyć wysokość jej emerytury?

Suma przychodów tej osoby w październiku 2008 r. przekracza 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia. Z umowy o pracę otrzymuje bowiem 1500 zł, a minimalna podstawa wymiaru składek z działalności wynosiła w październiku br. 1770,82 zł. Dlatego od października 2008 r. ZUS zmniejszy wysokość emerytury wypłacanej pracownikowi.
ZUS przyjmuje, że emeryt prowadzący działalność osiąga z tego tytułu przychód, niezależnie od tego, czy opłaca z tej działalności składki na ubezpieczenia społeczne (art. 104 ust. 1a ustawy emerytalnej). Jeśli emeryt opłaca składki na ubezpieczenia społeczne, przyjmuje się, że jego przychodem jest podstawa wymiaru składek na te ubezpieczenia. W przypadku emeryta, który tych składek nie opłaca, przyjmuje się, że przychodem jest minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (60% przeciętnego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału).
Zatem osoba prowadząca działalność gospodarczą, która nie przystąpiła dobrowolnie do ubezpieczeń społecznych i nie płaci składek na te ubezpieczenia, powinna poinformować ZUS, że osiąga przychód równy minimalnej podstawie wymiaru składek z działalności obowiązującej w danym okresie. Natomiast osoba, która dobrowolnie opłaca składki, jako przychód wskazuje wysokość zadeklarowanej podstawy wymiaru, od której opłaca składki.
Do 30 września 2008 r. osiągany przez emeryta przychód nie wpływał na wypłatę emerytury. Osoba ta osiągała przychody wyłącznie z działalności, z której minimalna podstawa wymiaru składek wynosi 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia i jest niższa od limitu powodującego zmniejszenie emerytury (limit wynosi 70% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia).
Od października 2008 r. emeryt pracownik osiąga przychód z umowy o pracę i prowadzonej działalności. Z działalności jest to minimalna podstawa wymiaru składek (we wrześniu, październiku i listopadzie 2008 r. wynosi ona 1770,82 zł – 60% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w drugim kwartale 2008 r.). Zatem ZUS przyjmie, że łącznie osoba ta od października 2008 r. osiąga miesięcznie przychód w wysokości 3270,82 zł (1500 zł + + 1770,82 zł). Przychód ten przekracza 70% przeciętnego wynagrodzenia (2066 zł), ale jest niższy niż 130% przeciętnego wynagrodzenia (3836,80 zł). W takiej sytuacji ZUS zmniejsza emeryturę o kwotę przychodu, która przekracza 70% przeciętnego wynagrodzenia. Emerytura nie może być jednak zmniejszona więcej niż o kwotę maksymalnego zmniejszenia (art. 104 ust. 8 ustawy emerytalnej). Maksymalna kwota zmniejszenia w przypadku emerytury wynosi od 1 marca 2008 r. 440,24 zł.
Przychód pracownika przekracza 70% przeciętnego wynagrodzenia o kwotę 1204,82 zł (3270,82 zł – 2066 zł = 1204,82 zł). Dlatego emerytura pracownika będzie wypłacana w wysokości niższej tylko o maksymalną kwotę zmniejszenia (440,24 zł).
Gdyby zmieniła się kwota wynagrodzenia z umowy o pracę i łączny miesięczny przychód pracownika przekroczyłby 130% przeciętnego wynagrodzenia, ZUS zawiesi wypłatę emerytury.

Od 2 lat mam ustalone prawo do wcześniejszej emerytury. Od listopada 2008 r. rozpoczęłam powadzenie działalności gospodarczej. Z urzędem skarbowym będę rozliczać się na podstawie księgi przychodów i rozchodów. Czy w związku z tym, że jestem emerytką, będę zwolniona z opłacania składek na ubezpieczenia społeczne? Jakie będę miała obowiązki wobec ZUS jako emerytka i osoba prowadząca działalność?

Nie ma Pani obowiązku opłacać składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu działalności. Jednak niezwłocznie po rozpoczęciu działalności ma Pani obowiązek powiadomić o tym ZUS. W tym celu może Pani wypełnić oświadczenie o osiąganym przychodzie na formularzu ZUS Rw-73 dostępnym w ZUS. W formularzu tym należy podać:

• dane osobowo-adresowe,
• numer świadczenia,
• wskazać tytuł działalności, z której osiągany jest przychód – w Pani przypadku należy wskazać pkt 1 ppkt 6,
• określić wpływ osiąganych przychodów na pobierane świadczenie – w Pani przypadku należy zaznaczyć ppkt 1 w pkt 2, co oznacza, że przychód nie będzie powodował zmniejszenia ani zawieszenia emerytury. Pod wypełnionym oświadczeniem należy się podpisać, podając datę złożenia oświadczenia.

Osoba, która ma ustalone prawo do emerytury, a nie ukończyła powszechnego wieku emerytalnego (60 lat – kobieta, 65 lat – mężczyzna), ma obowiązek informować ZUS o podjęciu każdej aktywności zawodowej, która ma wpływ na zawieszenie lub zmniejszenie świadczenia (§ 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej w sprawie szczegółowych zasad zawieszania lub zmniejszania emerytury i renty). Na prawo do emerytury ma wpływ osiąganie przychodów ze źródła, które stanowi tytuł do ubezpieczeń społecznych. Nie ma znaczenia, czy z tego tytułu opłacane są składki na ubezpieczenia społeczne.
Z prowadzonej działalności, która jest tytułem do ubezpieczeń społecznych, nie ma Pani obowiązku opłacać składek na te ubezpieczenia. Jeśli nie przystąpi Pani do tych ubezpieczeń dobrowolnie, powinna Pani poinformować ZUS o kwocie przychodu w takiej wysokości, w jakiej dla danego okresu ustalona została minimalna podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla osób prowadzących działalność. Podstawa rozliczenia prowadzonej działalności z urzędem skarbowym nie ma wpływu na zmniejszenie i zawieszenie emerytury.
Po zakończeniu roku kalendarzowego, nie później niż ostatniego dnia lutego 2009 r., powinna Pani złożyć w ZUS oświadczenie (wzór poniżej), z którego będzie wynikała wysokość przychodu osiągniętego w 2008 r.

Nasza firma chce zatrudnić nowego pracownika. Niestety, pracownik ma podpisaną umowę ze swoim dotychczasowym pracodawcą o zakazie konkurencji. Ze względu na to, że bardzo nam zależy na jego pracy, postanowiliśmy przekazać pieniądze na pokrycie tego wydatku. Zastanawiam się, w jakiej formie powinno to nastąpić. Czy w drodze udzielenia pożyczki, czy w formie premii lub jako zachęta pracownika do podjęcia pracy. Przed podjęciem decyzji chciałabym poznać skutki podatkowe przekazania wynagrodzenia. Czy będą to koszty uzyskania przychodu?

Wypłata tej kwoty jako element wynagrodzenia pracownika będzie stanowiła dla pracownika przychód opodatkowany podatkiem dochodowym od osób fizycznych tak jak od wynagrodzenia. Przekazanie tej kwoty przed podpisaniem umowy o pracę i zaliczenie tego wydatku do kosztów uzyskania przychodu jest dość ryzykowne. Natomiast pożyczka w takim przypadku jest neutralna podatkowo.

Jeżeli przekazane pieniądze będą stanowiły wynagrodzenie pracownika, a obowiązek ich zapłaty wynikałby wprost z zawartej umowy o pracę, to koszty te będą stanowiły koszty uzyskania przychodu. Jednocześnie należy zwrócić uwagę, że organy skarbowe mogą dowodzić, iż nie ma związku pomiędzy przekazaniem kwoty na zapłatę odszkodowania z tytułu złamania zakazu konkurencji przez pracownika a możliwością uzyskania przychodu (na podstawie art. 15 ust. 1 updop). O sposobie i wysokości wynagrodzenia pracownika decyduje pracodawca, a zapisy umowy o pracę powinny stanowić podstawę umożliwiającą zaliczenie składników wynagrodzenia do kosztów podatkowych. Inaczej mogłoby być w przypadku przelania tej kwoty przyszłemu pracownikowi przed zatrudnieniem. W takim przypadku wydaje się, że związek pomiędzy poniesieniem tego wydatku a przychodami spółki jest niewielki i mógłby być skutecznie zakwestionowany przez organy skarbowe.

Udzielenie pożyczki na zapłatę odszkodowania

Jeżeli uznają Państwo, że kwota przekazana przyszłemu pracownikowi powinna zostać Państwu zwrócona, to powinni Państwo zawrzeć umowę pożyczki. Pożyczka jest neutralna podatkowo. Oznacza to, że do przychodów nie należy zaliczać otrzymanych lub zwróconych pożyczek, z wyjątkiem skapitalizowanych odsetek od tych pożyczek. Wobec tego udzielenie pożyczki (jeżeli chodzi o samą jej kwotę) nie wywołuje skutków podatkowych. Kwota pożyczki nie jest zaliczana do kosztów podatkowych, a zwracane raty nie są przychodem.

Przez umowę pożyczki udzielający pożyczki zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy albo rzeczy tego samego gatunku, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i w tej samej ilości (art. 720 § 1 k.c).

Przychodem będą jednak odsetki od udzielonej pożyczki. Należy jednak podkreślić, że nie muszą Państwo ustalać oprocentowania. Nieoprocentowana pożyczka będzie rodziła konieczność wykazania przychodu pracownika z tytułu nieodpłatnego świadczenia (czyli w wysokości odsetek). W orzecznictwie można spotkać się z opiniami, że w takich przypadkach należy wykazać przychód w wysokości odsetek bankowych, które pożyczkobiorca zapłaciłby bankowi (wyrok NSA z 8 grudnia 1999 r., sygn. akt I SA/Kr 509/98, niepubl.)